Hulp zonder vuile handen bestaat nu eenmaal niet

Giro555 | Over hun samenwerking met overheden in de crisisgebieden zijn hulporganisaties tegenwoordig openhartig. Dat is ook nodig, want juist dat helpt tegen corruptie, legt Thea Hilhorst uit.

Een van de meest gestelde vragen op sociale media over de actie Giro555 was: hoe gaan de hulporganisaties om met corrupte overheden in de getroffen landen? De vier landen waar geld voor werd gevraagd zijn allemaal betrokken bij conflict en geweld. Wat betekent dit voor de hulpverlening?

Natuurrampen en droogte zijn in beginsel een zaak van de nationale overheid. Die moet de eigen burgers beschermen, is verantwoordelijk voor de regelgeving en moet zonodig de noodtoestand en internationale hulp inroepen en die coördineren. Humanitaire hulp werd er lange tijd van beticht zich weinig aan te trekken van dit beginsel en het liefst om de overheid heen te werken, die als traag, bureaucratisch en corrupt werd gezien.

Terecht werd deze houding arrogant en schijnheilig gevonden, alsof in de hulporganisaties zelf alles zo goed zou gaan en corruptie in eigen gelederen niet zou voorkomen. Sinds het begin van deze eeuw zien we dit veranderen en is er meer samenwerking tussen hulporganisaties en de nationale overheden.

Dat betekent niet dat de samenwerking moeiteloos verloopt. Overheden hechten zelden hetzelfde urgente belang aan het redden van mensenlevens als de hulporganisaties en hun gulle gevers. Maar in landen als Kenia en Ethiopië, waar ook droogte heerst, neemt de overheid haar rol serieus en wordt die ook gerespecteerd. Dat ligt anders in conflictgebieden. Daar hebben hulpverleners te maken met een overheid die meer belang hecht aan de politieke gevolgen van een crisis en de vraag hoe die de eigen positie in het conflict kan versterken. Het oplossen van de crisis komt voor de overheid daarna pas.

Vaak heeft de overheid maar een deel van het land onder controle en moeten organisaties ook werken met gewapende rebellen, die hun eigen machtsbasis hebben. Hulporganisaties moeten voortdurend laveren en improviseren. Daarbij is het belangrijk zo goed mogelijk in kaart te brengen wie de lokale spelers zijn, waar hun belangen liggen en waar de ruimte is om het meest effectief hulp te bieden.

Een lokaal staatsziekenhuis kan bijvoorbeeld soms nog wel functioneren en een betrouwbare partner zijn. Vaak wordt gewerkt met maatschappelijke organisaties of andere lokale partijen. Daarbij moet voortdurend gecontroleerd worden of die instanties niet corrupt worden, bijvoorbeeld door activiteiten bij meerdere donoren in rekening te brengen.

Hoe hulp ook georganiseerd wordt, een hulpoperatie kan nooit om de overheid heen. De overheid bepaalt nu eenmaal wie er in het land aan het werk kan. De hulporganisaties moeten zich in bochten wringen om toegang te krijgen tot slachtoffers of om het land niet uitgezet te worden, zoals in 2009 tijdens de Darfur-crisis gebeurde. De vraag is voortdurend hoe ver je daarin gaat.

undefined

Openhartig boek

De hulporganisatie Artsen zonder grenzen kwam vijf jaar geleden met een openhartig boek over de manier waarop ze met lokale autoriteiten onderhandelt. Het blijkt dat hulporganisaties zelden of nooit de ruimte krijgen om op hun eigen manier te werken. Bijna altijd moeten compromissen worden gesloten. Dat kan betekenen dat ook patiënten worden geholpen die niet het meest urgent zijn, of dat bepaalde gebieden worden overgeslagen. Als hulp meer kwaad dan goed doet, wordt een operatie gestaakt. Een juiste inschatting maken in die situatie is het moeilijkste aspect van hulpverlening.

De afgelopen jaren hebben hulporganisaties een flinke slag gemaakt in hun professionalisering. De controle op goederen en geldstromen is toegenomen. Organisaties beschikken over tal van handleidingen en methoden om corruptie te bestrijden. De belangrijkste regel daarbij is om transparant te zijn over wat er misgaat.

Alleen door corruptie uit de taboesfeer te halen, kunnen organisaties er van leren en zich er nog beter op voorbereiden. Ook tegenover de gever is het beter het eerlijke verhaal te vertellen: hulp zonder compromissen en met alleen maar schone handen bestaat niet, zeker niet in conflictgebieden.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden