’Hulp zoeken bezoedelt de familie-eer’

Kortgehouden en mishandeld zijn ze, maar toch ligt hun hart bij hun familie. Dat is wat opvalt in de opvanghuizen voor jonge vrouwen die vluchtten voor eerwraak.

Meisjes die slachtoffer zijn of dreigen te worden van zogeheten eergerelateerd geweld, hebben sinds kort hun eigen opvang. Op twee geheime locaties, een in het zuiden en een in het noorden van het land, zijn bij wijze van proef eerwraakhuizen gekomen.

Na incidenten met dodelijk afloop bij blijf-van-mijn-lijfhuizen besloten de ministeries van vws en justitie te onderzoeken of het zinnig is speciale opvanghuizen in te stellen voor vrouwen die te maken hebben met eergerelateerde dreiging of geweld. Worden in het zuiden voornamelijk volwassen vrouwen en hun eventuele kinderen opgevangen, in het noorden ligt het accent op meiden vanaf veertien jaar.

Jannie Oenema van hulporganisatie bij geweld Fier Fryslân is projectleidster van het noordelijke eerwraakhuis Zahir, dat in mei openging. ’Zahir’ is Arabisch voor zichtbaar. Zes van de acht plekken zijn bezet. Het is een voorzichtig begin, zegt Oenema. „Het vergt nogal wat om te vluchten en de politie of hulpverlening in te schakelen. Daarmee bezoedel je in de ogen van de familie ook de familie-eer.”

De bewoonsters van Zahir leven volgens een strak dagritme. In de opvang zitten meisjes die niet meer ’misdaan’ hebben dan uitgaan of verliefd worden. Maar doorgaans spelen er nog andere problemen waar in de opvang ook aan wordt gewerkt. Getekend door het leven tussen twee culturen, worstelen veel meiden met hun identiteit en met leerachterstanden. Ze zijn door hun ouders vaak zo kortgehouden, dat ze in de opvang behoorlijk aan het puberen slaan. Met creatieve therapie en sociale vaardigheidstrainingen wordt gepoogd de meiden voor te bereiden op de toekomst.

Als het even kan, gaan de meisjes gewoon naar school. Maar niemand mag de deur uit zonder mobieltje met alarmnummers en codezinnetjes in het hoofd. En ook nooit alleen. Want het komt regelmatig voor dat familieleden de meiden koste wat kost thuis willen krijgen. Twee meisjes werden daarom voor hun veiligheid al overgeplaatst naar een opvangadres elders in het land, zegt Oenema.

Ook de 18-jarige Marokkaanse Samira (niet haar echte naam en nationaliteit) wordt overgeplaatst naar elders. Haar vader wil haar terug in huis, maar zij wil een eigen leven. Op haar stageadres kreeg ze een kantoortje, waar ze beetje bij beetje spulletjes naar toe kon smokkelen. Toen ze genoeg had verzameld, nam Samira de benen naar Zahir. Ze ging met pijn in het hart vanwege haar zusjes thuis. Een paar uur voor ze voor haar veiligheid verhuist naar een ander geheim adres, vertelt de Marokkaanse hoe ze dertien jaar lang geestelijk en lichamelijk is mishandeld. „Op een dag liet ik thuis trots een foto van een schoolfeest zien. Ik ben bont en blauw geslagen. Mijn vader sloeg met alles wat hij in zijn handen kon krijgen. Hoe ik het in mijn hoofd haalde op een foto te staan. En ik stond er niet eens met jongens op!”

Nog maar net begonnen met Zahir, openbaren zich nu al paradoxen: de gevluchte meisjes verdedigen de familieopvattingen over eer en fatsoen waar ze zich zelf jarenlang tegen hebben verzet. Femke Deinum, groepleidster in Zahir: „Veel dingen vinden ze echt niet oké. Als iemand uitdagend gekleed de stad in wil, roepen ze: ,,Zo ga jij de stad niet in.” Ik vind het mooi om te zien dat ze vasthouden aan hun eigen cultuur.”

Opgevangen meisjes verlangen regelmatig terug naar huis en zoeken dan ook weer contact. Hulpverleners juichen dat toe en zetten in op het herstellen van familiebanden. Maar ze wijzen wel op de consequenties dat de wil van de ouders en de rest van de familie dan waarschijnlijk weer wet is. Twee meisjes gingen al terug naar huis. Van tijd tot tijd moeten zij hun gezicht laten zien op het politiebureau en bij bureau Jeugdzorg. Oenema is benieuwd naar hun toekomst: „Misschien gaat het goed, misschien komen ze weer terug, misschien hebben we het toch verkeerd ingeschat. Daar kunnen we uit leren.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden