Hulp aan ex-sekteleden: van de regen in de drup

Richard Singelenberg is cultureel antropoloog en gespecialiseerd in religieuze bewegingen. Dit artikel kwam tot stand dankzij het archief van de Stichting 'terug naar af' en gesprekken met betrokkenen.

RICHARD SINGELENBERG

Paradoxaal genoeg heeft juist de doelgroep volgens Houwert in belangrijke mate bijgedragen tot de ontbinding van zijn stichting. Want TNA was meer dan een informatiecentrum over de religieuze rafelrand van Nederland. Al wie meende geestelijke problemen te hebben overgehouden aan het verblijf in een sekte kon bij Houwert terecht voor psychische begeleiding.

Niet iedereen bleek achteraf zo tevreden te zijn over deze therapie. Bij de Stichting korrelatie, waar 'Terug naar af' in de kaartenbak zat als probleemoplosser voor sektesores, kwamen klachten binnen over de excessieve tarieven die de stichting hanteerde. Mensen kregen ongespecificeerde rekeningen toegestuurd, die in enkele gevallen opliepen tot bijna ¿10 000. Dit forse bedrag was gebaseerd op een uurtarief van 65 gulden en de opvatting, dat de behandeling in een aantal gevallen soms dagenlang continu diende te worden voortgezet.

Niet alleen raakte Houwert geïrriteerd over het gezeur van zijn cliënten over het geld dat voor deze 'deprogrammeringsweken' diende te worden neergeteld, ook was er in sommige gevallen twijfel over de effectiviteit van de therapie. Wat dat laatste betreft wijst de voorzitter enigszins beschuldigend in de richting van zijn voormalige free-lance medewerkster Judith Laadstra. Laadstra, door een andere ex-TNA'er omschreven als 'kaartlegster, waarzegster en magnetiseuse', had al van zich laten spreken als paragnoste in de Oude-Pekela affaire.

Laadstra was van mening dat menig cliënt van haar leed aan een 'meervoudige persoonlijkheidsstoornis'. Tijdens het verblijf in de beweging zou dit modieuze syndroom via hersenspoelingstechnieken geïmplanteerd zijn in het brein van de argeloze gelovige teneinde zorg te dragen voor een ultieme volgzaamheid, aldus Laadstra's etiologie.

Op grond van de klachten besloot Korrelatie in augustus om TNA uit het bestand te verwijderen. Ook de in Den Bosch gevestigde Stichting Sirene, waarbij onder andere de huisarts Barbara Bischot is betrokken, verloor korte tijd daarna het vertrouwen van het verwijsinstituut. De reden: ondoorgrondelijke kostenberekeningen en dubieuze therapeutische methoden. 'Sirene', te beschouwen als opvolger van het in 1991 ter ziele gegane SOS (Samenwerkende ouders sekteleden) had zich al geruime tijd voor de oprichting van TNA op hetzelfde marktsegment gericht, met dat verschil dat men aanvankelijk er de voorkeur aan gaf 'in stilte' te werken.

Volgens Anna Jooss, voormalig medewerkster van 'Sirene' - het feit dat menig medewerker van anti-sekte-organisaties zich als 'voormalig' afficheert toont overigens een opmerkelijke overeenkomst met een kenmerk van datgene dat bestreden wordt - had de ondergrondse operatie met name te maken met de omstreden behandelmethodiek. Want, zegt Jooss, hoewel het slechts zeer zelden voorkomt, desnoods deprogrammeert 'Sirene' tegen de wil van de betrokkene in. Voor ¿40 000, inclusief een eventueel onvrijwillig vervoer en verblijf van het sektelid, vindt de therapie plaats. Maar daar komt dan ook een echte deprogrammeur uit de Verenigde Staten voor overgevlogen.

Wat nu resteert aan hulpverlening voor sekte-slachtoffers is de in Swifterbant gevestigde Studie- en hulpgroep sekten (SHS) van Willem Edelbroek die in feite in de plaats is gekomen van de ter ziele gegane Nederlandse vereniging van ontgoochelden van voormalig Jehovah's Getuige Nico Klein. In het recente verleden was Edelbroek (die overigens nooit verbonden is geweest met het Wachttorengenootschap, maar in zijn eenmansfirma wordt bijgestaan door de Houtense ex-Getuige Jan Rozendal) nog wel eens te vinden in de directe omgeving van de jaarlijkse massa-bijeenkomsten van de Jehovah's Getuigen, alwaar hij hun leerstellingen bestreed.

Verder zijn er nog enkele individuele entrepreneurs actief, zoals de ex-Jehovah's Getuige Pieter Bominaar uit Enschede en de zich 'free-lance arts' noemende Piet Roos uit Leeuwarden. Ook Bominaar was gedurende korte tijd geassocieerd met TNA, maar Houwert zegde het vertrouwen in hem op. Roos' streven naar 'hoe meer klanten, hoe meer centjes' achtte Houwert in strijd met de humanitaire doelstellingen van zijn stichting. En toen Roos overwoog het kind te ontvoeren van de leider van de Utrechtse beweging God's Pleasure, om “hem te laten zien hoe het voelt als je kind wordt afgepakt”, vond Houwert dat ook deze samenwerking lang genoeg had geduurd.

De vraag is in hoeverre het gat, dat nu is gevallen in het bestand van de Stichting Korrelatie, weer wordt opgevuld. Al deze verwikkelingen hebben een begrijpelijke dosis scepsis doen ontstaan tegen hen die zich aanprijzen als hulpverleners op het terrein van religieuze bewegingen. Nog los van het door hulpverleners vaak gehanteerde uitgangspunt van 'hersenspoeling' of 'mind-control', waarvan de onhoudbaarheid zo langzamerhand door wetenschappelijke kringen is geaccepteerd, lijkt er ook sprake te zijn van een sociale constructie van 'het kwaad'. Daarvoor vormen de tragiek van Waco en de recente gebeurtenissen in Zwitserland met de sekte van Luc Jouret een dankbare voedingsbodem. Deze atmosfeer, gecombineerd met het onverwoestbare negatieve stereotype van het fenomeen sekte, vergemakkelijkt het creëren van veelal ongefundeerde angstgevoelens onder hen, die worden geconfronteerd met afwijkend religieus gedrag.

Dat neemt niet weg dat objectieve voorlichting over de godsdienstige periferie op zijn plaats is. Al is het alleen al om de leeggevallen plek in de kaartenbak van Korrelatie weer op te vullen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden