Huiver voor grote woorden uit Accra

UTRECHT - ,,Het was een groot 'JA' tegen God!'' Margreet Swankhuisen was niet zuinig toen zij gisteren haar ervaringen in Accra (Ghana) beschreef. Daar had zij in augustus deelgenomen aan de bijeenkomst van de Wereldbond van protestantse kerken (Warc). In Utrecht had de oecumenische stichting Oikos voor ontwikkelingssamenwerking een studiedag over Accra belegd.

De slotverklaring van Accra geselde ondubbelzinnig de neoliberale economische wereldorde, uitbuiting, consumentisme, globalisering en nog veel meer. Toen op de slotdag al die afgevaardigden met hun rode stemkaarten ('ik heb hier warme gevoelens bij') de verklaring beaamden, barstte er minutenlang applaus lost. Swankhuisen: ,,Het mooiste applaus dat ik ooit hoorde. Was dit de Heilige Geest?''

Swankhuisen legde nog eens uit waarom de kerken dit punt werkelijk als zaak van belijdenis moeten zien. Want een ,,ja tegen God betekent een nee tegen dit systeem en de integriteit van ons geloof staat op het spel''.

De organisatie van de studiedag had de oud-katholieke aartsbisschop van Utrecht, dr. Joris Vercammen, gevraagd voor de stem van iemand die van buiten de Protestantse Kerk in Nederland en zonder Accra-ervaringen naar de verklaring kijkt. Mede-organisator Oikos-directeur dr. Hielke Wouters verzekert dat de keuze voor de oud-katholiek welbewust was, geen tweede keus omdat bijvoorbeeld de grootste Nederlandse zusterkerk, de rooms-katholieke, niet wilde. Het thema moest immers de hele oecumene interesseren, ook de kleine kerken.

Bisschop Vercammen had veel sympathie voor de verklaring maar hield de vergadering toch een spiritueler begrip van kerk voor - die staat voor het deelhebben aan de goddelijke liefde en het goddelijke leven. Ook opkomen voor de armen is vanuit het kerk-zijn niet primair een ethische plicht (dat ook), maar een deelnemen aan goddelijk leven, en dat betekent dan weer een bevrijdend perspectief voor zowel de armen als de rijken, de slachtoffers en de machtigen. Vercammen ziet in de Warc-verklaring wel degelijk werk van de kerk. ,,Wat zou het anders kunnen zijn dan een zaak van belijden?'' Maar dat verheft nog niet elke analyse van de wereldorde en elke uitspraak tot de hoogte van de apostolische geloofsbelijdenis. De kerk moet daarbij kritisch blijven: de mechanismen van de wereldorde zijn niet op zich zondig, zo min als de alternatieven op zich niet heilig zijn.

Toegewijde PKN'ers in de zaal vroegen vooral aan Accra-bezoeker en PKN-synodevoorzitter ds. J-G Heetderks hen te helpen hun 'cynisme voorbij' te komen, zoals ds. Bram Grandia het verwoordde. ,,Een hoopvol verhaal'', noemde hij 'Accra', maar die ervaring kende hij al van 'Uppsala' in 1968, van het conciliair proces in de jaren tachtig, van de actie 'Nieuwe Levensstijl' en vat wat al niet. Grote woorden. Grandia herinnerde zich een cartoon van zoveel jaar terug: de arme Lazarus die papieren verklaringen van de kerken eet. Ook Hans Schravesande had in zijn tijd al heel wat radicale zaken in de kerkelijke bureaucratie zien verzanden. Hoe verkom je dat, uitgerekend nu ook in de kerken de maatschappelijke thema's uit zijn. Spiritualiteit is in. Bij het CDA scoor je niet met 'versoberen', want het gaat om gezondheid, genieten en gemak.

Gert van Maanen mist in de 'prachtige verklaring' van Accra de hand in de boezem, ook in die van zwarte kerken die zo slap zijn jegens hun eigen regeringen. En uitgetreden PKN-man

Gerard Dekker wees erop dat in de door 'Accra' zo misprezen systemen doorgaans kerkleden oververtegenwoordigd zijn. Hou toch op met die vreselijk grote woorden, maande hij. ,,Dat er onrecht is in de wereld weten we wel, daar heb je geen grote verklaringen voor nodig, wél handvatten van wat je ermee moet.''

Maar tot die handvatten kwam het nog niet. De oude rots van de betere wereld, econoom Bob Goudzwaard, herinnerde aan de gewijde grond waarop het gezelschap zich hier in de Jacobikerk bevond. Daar had in de 19de eeuw Abraham Kuyper ooit van de kansel verkondigd: ,,Onze samenleving ligt voor de mammon in het stof gebogen''. In alle 'vertaalslagen' van Accra zou van hem minstens iets moeten doorkinken van die 'heilige verontwaardiging'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden