Wijnplantages

Huiswijn van de supermarkt perst Zuid-Afrikaanse boer uit

Werknemers op wijnplantages in Zuid-Afrika krijgen een loon waarvan niet fatsoenlijk te leven valt.Beeld Getty Images

Nederlandse supermarkten boeren goed met hun huiswijnen die zij vullen met wijn die zij in containers opkopen. Zuid-Afrikaanse wijnplantages lopen zo veel inkomsten mis.

Voor Nederlandse supermarkten is huiswijn een succesverhaal, maar de Zuid-Afrikaanse wijnindustrie krijgt er hoofdpijn van. Als Europese supermarkten geen flessen importeren maar bulkwijn opkopen, en daarmee hun eigen flessen vullen, scheelt dat in Zuid-Afrika veel omzet en banen. Want juist met die sprong van anonieme wijncontainer naar fles met fraai etiket wordt veel waarde toegevoegd.

Supermarktketens willen hun klanten regelmatig nieuwe smaken aanbieden en de huismerkwijnen die ze ontwikkelen vallen in de smaak. Ook bij kenners. Zo viel supermarktketen Plus in de prijzen bij de internationale Private Label Manufacturers Association van 2019 met The Stonecross Range Deetlefs Chenin Blanc South Africa (wit). En Lidl Nederland met de Cimarosa Pinotage Western Cape South Africa (rood).

Maar voor Zuid-Afrika is de balans omgeslagen, schrijft de Nederlandse Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen (Somo) in het onderzoek ‘Pressing Issues’ dat vandaag verschijnt. In 2010 zat 60 procent van Zuid-Afrika’s geëxporteerde wijn in een fles en 40 procent in een container. Nu is die verhouding omgedraaid en verlaat de meeste wijn Zuid-Afrika dus in tanks. Die wordt pas in Europa gebotteld.

Slechts 28 procent is winstgevend

Bulkwijn is een grondstof, geen eindproduct, en levert daarom minder op. Ook is de concurrentie groter voor bulkwijn, vanuit Chili bijvoorbeeld, wat de prijs nog verder drukt. Al met al scheelt het de helft.

Vergeleken bij andere landen levert de export Zuid-Afrika weinig op. In 2018 exporteerde het land 420 miljoen liter en was daarmee de zesde exporteur ter wereld. Maar kijkend naar de opbrengsten, 663 miljoen euro, staat Zuid-Afrika dat jaar op plaats elf. Duitsland, de Verenigde Staten, Portugal, Argentinië en Nieuw-Zeeland exporteerden minder maar verdienden er meer aan.

Zuid-Afrikaanse wijnproducenten noemen hun positie onhoudbaar en stellen dat de verkoopprijzen niet in verhouding staan tot de kosten om duurzaam en sociaal te kunnen produceren. Vinpro, de branchevereniging voor de Zuid-Afrikaanse wijnindustrie, meldde deze week dat slechts 28 procent van de wijnproducenten in 2019 winstgevend was.

Geen leefbaar loon

Wat overigens een positief effect op de prijzen kan hebben, is de toenemende vraag vanuit China en de tegenvallende oogsten door klimaatverandering. Schaarste duwt de prijs omhoog. Ook Ahold Delhaize, de eigenaar van Albert Heijn en Gall & Gall, wijst hierop in het rapport van Somo.

Mannen bouwen in Zuid-Afrika illegale woningen op het landgoed van de Louiesenhof wijnboerderij in de regio Stellenbosch.Beeld EPA

Na onderzoek ter plaatse beschrijft Somo tal van problemen. Arbeiders op wijnplantages krijgen bijvoorbeeld geen ‘leefbaar loon’: het minimumloon is te weinig om fatsoenlijk van te leven. Op de vaak afgelegen wijnboerderijen is huisvesting een probleem voor werknemers. En doordat zij afhankelijk zijn van hun werkgevers staat ook de positie van vakbonden onder druk: slechts 4 procent van de arbeiders is lid.

Het merk Zuid-Afrika oppoetsen

Van de wijn die in Nederland verkocht wordt, komt een vijfde tot een kwart uit Zuid-Afrika. Het merendeel gaat langs de supermarktkassa als huismerk. Als afnemers zijn Nederlandse supermarkten indirect betrokken bij de slechte omstandigheden in Zuid-Afrika. Volgens richtlijnen van de Verenigde Naties zijn bedrijven zelfs verplicht om structureel onderzoek te doen naar mensenrechtenschendingen in hun bedrijfsvoering.

Supermarkten hebben toegezegd om werk te gaan maken van de omstandigheden in de productieketens van hun huismerken. Ook laten ze Somo in een reactie weten wijn van gecertificeerde boerderijen af te nemen.

De organisatie die de keurrapporten maakt, ligt echter onder vuur. De rapporten zijn niet openbaar en inspecteurs kondigen hun bezoek vooraf aan. De werkgever bepaalt met welke arbeiders de controleur spreekt. Somo roept daarom de Zuid-Afrikaanse overheid op om vaker te inspecteren op wijnboerderijen.

Zuid-Afrika heeft voor dit jaar een ‘masterplan’ aangekondigd om de omstandigheden in de agrarische sector te verbeteren. Ook wil de overheid het merk Zuid-Afrika weer oppoetsen. En dat betekent dat wijn het land in een fles en niet in een tank moet verlaten.

Lees ook:

Duurzame chocola exporteer je op de fiets

Met een nieuwe fabriek aan de Amsterdamse haven willen De Chocolademakers de belangrijke cacaohistorie van de stad nieuw leven inblazen. En dan nu zo duurzaam mogelijk: met zeilschepen en op de fiets.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden