Opinie

Huiselijke clichés van de macht

,,Als je niet kan kappen, moet...'' Met een schalkse blik naar het publiek, alsof zij het expres heeft gedaan, herstelt Elsje de Wijn alias dictatorvrouw Constance haar verspreking: ,,Als je niet kan winnen, moet je kappen.'' Wonderlijk genoeg wordt juist die onafgemaakte zin de meest intrigerende van de Toneelschuurproductie 'Om de macht' bij de première afgelopen zaterdag.

Omdat hij hen zo leuk vond als opvliegend koningspaar in zijn toneelbewerking van 'Kleine Sofie en Lange Wapper', twee jaar geleden bij RO Theater, schreef Niek Barendsen 'Om de macht' op het lijf van Elsje de Wijn en Hans Leendertse.

Zij zijn daarin het ultieme dictator-echtpaar met een snufje van de Marcossen en nog wat meer van de Ceausescu's. Zij is dol op schoenen en Hij wordt officieel 'eik van de Karpaten' genoemd, waar Niek Barendsen vast ook het lettergrapje heeft ingecalculeerd, dat karpaten met kleine k op domme stijfkoppigheid duidt (zoals in het begrip 'karpatenkop').

Zojuist uitgekotst door het liefhebbende volk wacht het echtpaar in het paleis op de helikopter die hen naar het vliegtuig naar Paraguay moet brengen. Hij jengelt, huilt, knuffelt hondje Nero en wordt dan opeens resoluut: ,,Baasje laat ze allemaal oppakken.'' Zij reddert, zorgt dat belastende documenten door de versnipperaar worden gehaald en jut de enig overgebleven bediende op tot de verplichte rol van jaknikker. In flashbacks rollen fragmenten uit het glorierijke verleden langs.

Barendsen schrijft vlotte dialoogjes in korte, snelle scènes. Edwin Kolpa en Sacha Zwiers roepen met een paar houten pilaren, een reusachtige spiegel en wat jaren-vijftig-meubilair een burgerlijke paleissfeer op. De parvenu-status laat Doreen Westphal uitkomen in de kleding: Hij in verfomfaaid (tropen)pak, Zij in een schreeuwerig 'chanel'-pakje van net te grof pied-de-poule en met opzichtige sieraden.

Het is allemaal heel typerend en grappig. Bijtend wordt het nooit, laat staan gevaarlijk. Het blijft hangen in de huiselijke clichétoon van mammie-die-het-baasje-troost, de-vaas-van-moeder-die-nog-meemoet-in-de-vluchtkoffer en het kusjes afdwingen van personeel, dat nog wordt uitgelegd ook als de aan macht verkleefde opwinding.

Zonder een dwingende visie op het thema blijft het stuk 'Om de macht' steken in de aanzet tot hooguit een familievoorstelling. Meer dan een niemendalletje is het niet, vermakelijk alleen zo nu en dan door het spel van een stampvoetende Hans Leendertse en een even stoïcijnse als pittige Elsje de Wijn. Naar wat haar personage op dat ene onbewaakte moment haar bokkige echtgenoot had kunnen toevoegen, blijft het gissen. Maar dat het venijniger, verpletterender was geweest dan de rest van de tekst, is wel zeker.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden