Review

Huilen met de pet op

Het gemak, en meer nog de vanzelfsprekendheid waarmee het seculariseringsproces de katholieke kerk in ons land, nog sterker dan de protestantse kerken, heeft uitgehold en tot een fenomeen van bescheiden maatschappelijk belang heeft teruggebracht verbijstert Kees Fens. Hij was medewerker van het rk dagblad De Tijd, is thans bijzonder hoogleraar aan de katholieke universiteit van Nijmegen en schrijft onder meer voor de ooit roomse Volkskrant.

In het tweemaandelijkse culturele tijdschrift Ons Erfdeel constateert Fens dat deze snelle ontkerkelijking onvermijdelijk tot de conclusie leidt dat ,,de wortels niet diep in de gewijde grond hebben gezeten''.

Fens: ,,Het kan niet ontkend worden: de structuur van leven in het vooruitzicht van een hiernamaals is gelijk gebleven, alleen; het hiernamaals is de periode na het werkzame leven geworden. In reclameteksten, die in alle opzichten herinneren aan de taal van de aflatenhandel van eens, wordt voor het paradijs van de zorgeloosheid reclame gemaakt. 'Een leuk leven leiden' daar gaat het om. De befaamde zuinigheid van het Calvinisme lijkt verdwenen''.

Er is, volgens Fens, voor de ontkerkelijking bijna geen andere verklaring mogelijk dan dat de structuur van kerk en geloofsbeleving gewoon historisch is geworden. ,,En aangezien de structuur voor het wezenlijke is gehouden, is het geloof met de totale vergrijzing van die structuur verdwenen. Bij mijn talrijke vrienden en kennissen, eens katholiek of protestant, heb ik nooit een woord van spijt gehoord. Het is mooi geweest. Hun kinderen kennen het kerkgebouw nog van binnen, maar zijn al heel vroeg verdwenen. Hun kleinkinderen zullen de eersten zijn met geen enkele herinnering aan geloof of kerk. Dan is de ontkerkelijking compleet. Geen kerktoren meer te zien.''

Een goed voorbeeld van de door Kees Fens beschreven kerkelijke malaise lijkt het Sow-proces. Het eindeloze gedreutel rond het samengaan van gereformeerden, hervormden en lutheranen lijkt alleen de direct betrokkenen nog te beroeren.

Het kerkelijk opinieblad Centraal Weekblad wijdt er zijn zoveelste commentaar aan: ,,Als er een identiteitscrisis in de landelijke kerk is, dan is het dat de kerk al veel te lang bezig is met het eenheidsproces. Daardoor blijven de echte vragen liggen, zoals: 'Wat is de taak van de kerken buiten de eigen gemeenten? Wat is eigentijdse evangelisatie? Wat zijn de voornaamste taken van predikanten? Hoe gaan we om met vergrijzende gemeenten? Hoe kunnen we als 'gewone' gemeenteleden leren met ongelovigen, moslims, boeddhisten en humanisten authentiek en wervend over ons geloof spreken?''

Terecht concludeert het blad: ,,Aanstekelijk christelijk geloof komt niet tot stand door deliberaties tussen de vleugels van de kerk, maar door een ernstige en tegelijk vrolijke en ondernemende bezinning op wat de boodschap van het Evangelie is en welke elementen ervan ons nu helpen een richting te vinden in ons leven. Als je echt iets belangrijks te melden hebt en daarvoor ook staat, weet je wat je identiteit is en vind je gehoor''.

Of de heren en de weinige dames die de synodes bevolken, dit advies ter harte zullen nemen en ophouden met hun eindeloos gedelibereer, is de vraag.

Was het vroeger gemakkelijker? Godsdienstwetenschapper Lammert Leertouwer bericht in Hervormd Nederland over zijn jeugd, eind jaren veertig in het Groningse. Tijdens de oorlog waren de 'synodale' en de 'vrijgemaakte' gereformeerden uit elkaar gegaan. Beide groepen probeerden zich de kerkelijke gebouwen toe te eigenen.

Leertouwer: ,,In Bedum hadden de vrijgemaakten de kerk gekraakt, maar de rechter had de synodalen in het gelijk gesteld. Dus werden de vrijgemaakten door de politie opgepakt. Ik zie nog hoe ze worden afgevoerd, in zo'n arrestantenbusje, met een ventilator op het dak. Daaruit klonk luid mannelijk psalmgezang: 'Getrouwe God, de heid'nen zijn gekomen./Zij hebben stout uw erfland ingenomen;/ Jeruzalem, de tempel, uw altaren,/ 't ligt al verwoest door die geweldenaren''.

Zullen ze later ook moeten lachen om al dat geruzie rond Samen op weg? Die kans lijkt niet gering. Maar voorlopig is het huilen met de pet op.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden