'Huidig stelsel is doodlopende weg'

Wat gebeurt er als je negen vooraanstaande pensioendeskundigen met tegengestelde opinies in een denktank stopt? Dan komt er een plan uit voor een nieuw stelsel waarin iedere Nederlander zijn eigen pensioenpot krijgt terwijl de risico's collectief verzekerd blijven.

Hoe kan het beter?

Door meer eenvoud, transparantie en maatwerk. Bovenberg: "Elk jaar leg je een bedrag in. Dat moet je terugvinden op je eigen pensioenrekening. Daar moet je ook zien hoe het pensioenfonds zijn vermogen belegt en welk rendement het haalt. Dat is nu niet helder."

Transparantie gaat ook over welk deel van de pensioenpot van jou is. "Als ouderen en jongeren weten welk deel van hen is, hoeven ze daar geen ruzie meer over te maken. We maken de hekken hoger en worden betere buren. Buren die solidariteitsafspraken maken over het delen van de risico's."

De beleggingsstrategieën voor jong en oud worden uit elkaar gehaald. Deze individualisering is nodig om de kracht van het collectief te bewaren. "Individualiseren we niet, dan vrees ik dat de jonge werknemers uit de pensioenfondsen stappen omdat zij een beleggingsbeleid moeten slikken dat niet bij hen past. Hetzelfde geldt voor de gepensioneerden. Zij willen minder risico, jongeren meer."

Bij die individualisering hoort in de visie van Bovenberg een pensioenplatform. Dat is een uitgebreide versie van het huidige Mijnpensioenoverzicht.nl. "Op dat platform zie je een overzicht van je premies en de waarde van je potje. Ook zou je op dat platform wijzigingen kunnen aanbrengen. Stel dat je als doel hebt om na pensionering nog 70 procent van je loon te ontvangen, maar je ziet dat je nu lager zit, dan moet je via het platform kunnen bijsturen. Wat gebeurt er als je 100 euro per jaar meer inlegt, of een jaartje langer doorwerkt?" Op het pensioenplatform kunnen Nederlanders aangeven of ze met meer of minder risico willen beleggen, of alleen in groene fondsen willen investeren.

undefined

Wat stelt Jetta Klijnsma voor?

Staatssecretaris Jetta Klijnsma van sociale zaken heeft een telefoonboek aan nieuwe regels opgesteld om het pensioenstelsel te stutten. Dat illustreert volgens Bovenberg precies hoe ingewikkeld het huidige systeem is.

De nieuwe regels zijn generatieneutraal, zegt de staatssecretaris. Maar volgens Bovenberg is die claim nauwelijks hard te maken. Dat Klijnsma schermt met berekeningen van het Centraal Planbureau, zegt hem niets.

"We zitten op een dood spoor met de huidige regelingen. Die zijn te complex en te ondoorzichtig. Dat geeft Klijnsma indirect toe door een pensioendialoog te starten. We plegen nu wat onderhoud aan het systeem, maar we moeten echt een andere weg in."

Bovenberg spreekt over een rouwproces waarin Nederland afscheid neemt van het oude pensioenstelsel, ooit geprezen als het beste ter wereld.

"Het fundamentele probleem is dat wij een systeem hebben waarbij de werkgevers de pensioenen niet meer garanderen, maar we doen net alsof dat nog wel zo is", zegt Bovenberg.

De afgelopen jaren zijn de risico's meer van de werkgevers naar de deelnemers verschoven. Bovenberg wil deze risico's spreiden over het collectief.

undefined

Wat is er mis met onze pensioenen?

Wie ziet nog het verband tussen de premie die werknemers iedere maand betalen en hun pensioenuitkeringen in de toekomst? Een enkeling wellicht, maar zelfs dat is nog een optimistische schatting.

De relatie tussen premie en pensioen moet veel duidelijker worden, vindt Bovenberg. "Vroeger garandeerden werkgevers een jaarlijks bedrag. Die garanties zijn er niet meer. Dat maakt de relatie tussen wat je aan premies betaalt en wat je terugkrijgt onduidelijk."

Onduidelijk is ook wie aanspraak maakt op welk deel van de pensioenpotten. "Daar ontstaan de conflicten tussen ouderen en jongeren. Dat speelt bijvoorbeeld bij de indexatie, de aanpassing van het pensioen aan de prijsstijgingen. Elk jaar vliegen ouderen en jongeren elkaar in de haren over de vraag hoeveel geld uit de pot mag worden uitgekeerd."

De spanning tussen de generaties komt deels doordat al het geld in de pot op één manier wordt belegd. "Gepensioneerden kunnen weinig risico's nemen. Zij hebben geen tijd meer om tegenvallers op te vangen. Jonge werknemers hebben die tijd wel. In de huidige grote pot kiezen fondsen voor een beleggingsbeleid voor iedereen. Maatwerk ontbreekt."

Bovenberg vindt het huidige stelsel niet eerlijk voor ouderen. "Meevallers komen in de buffers terecht en gaan niet naar uitkeringen voor gepensioneerden. Als het tegenzit, moeten de fondsen wel gelijk korten op de pensioenen of mogen ze niet indexeren."

Denktank Netspar maakte dat plan gisteren bekend. Op dezelfde dag hield Lans Bovenberg, een van de experts, zijn inaugurele rede als bijzonder hoogleraar kapitaalgedekte pensioenvoorzieningen aan Tilburg University.

Een eigen pensioenpot, collectieve verantwoordelijkheid, Bovenberg kan zich er helemaal in vinden. Hij gaat zelfs verder. Bovenberg wil een eenvoudiger stelsel dat voor iedereen te begrijpen is, met helder maatwerk.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden