Huib Ottevanger

Toen de vorige week overleden Huib Ottevanger in 1989 afscheid nam als bestuurslid van De Christelijke Pers vroeg ik hem naar zijn persoonlijk archief. Wat later belde hij. Hij had de zaak geordend en als ik naar zijn huis in Buitenpost kwam, kon ik alles meekrijgen. Bij die gelegenheid vertelde hij me, hoe hij bij Trouw terecht was gekomen.

Hij was in 1943 onderwijzer in Veendam, toen Wim Speelman, de later gefusilleerde initiatiefnemer van Trouw, hem kwam opzoeken. Speelman hoefde geen moeite te doen hem voor het illegale werk te werven. Het besluit daartoe had hij genomen, toen hij vanachter zijn heg had toegekeken hoe zijn buurman, een joodse PTT-ambtenaar, uit zijn huis werd weggehaald. Het beeld van de moeder die met haar drie dochters in een auto gezet werd, heeft hij zijn leven lang bij zich gedragen. Van eind '43 tot het einde van de oorlog werkte hij voor het illegale Trouw als hoofd-verspreider in het noorden van het land. Hij vertelde ontroerd over de door hem diep betreurde dr. Dam, die net voor de bevrijding werd doodgeschoten. En over al die anderen, die het einde niet gehaald hadden.

Er waren ook bizarre herinneringen. Zoals die keer dat hij met levensgevaar een kerkenraadsvergadering bezocht om daar zijn schorsing als kerklid te moeten aanhoren wegens de kerkenraad onwelgevallige vrijgemaakte sympathieën. Met veel liefde en respect sprak hij over Jan Schouten, de na-oorlogse leider van zijn Anti-Revolutionaire Partij: 'Hij bracht me na een vergadering altijd naar de tram en ging pas weg als ik een plaatsje gevonden had. Dan zwaaide hij even en ging weg'.

Die laatste anekdote biedt samen met het verhaal van de blik vanachter de heg een sleutel om iets te begrijpen van mannen als Ottevanger. Het waren in de eerste plaats principiële mannen. Daardoor hadden ze iets steils, om niet te zeggen iets hards. Maar er was een andere kant. Een van hun principes was namelijk óók dat ze - in hun eigen taal - hun naaste moesten liefhebben. Principieel moest je je naaste zien staan en iets doen, als hem iets ontbrak. Je kon je niet aan die verantwoordelijkheid onttrekken en net doen of je niets gezien of gehoord had. Huib Ottevanger besloot in het verzet te gaan nadat hij vanachter de heg het wegvoeren van zijn joodse buurman gezien had. Maar hij stond niet toevallig achter die heg. Hij stond daar omdat zijn levensovertuiging, of liever gezegd zijn geloof, hem zei dat hij in zulke gevallen niet een andere kant op mocht kijken (zoals de meeste andere Nederlanders deden).

Diezelfde aandacht voor de medemens vond hij, zij het op een heel ander niveau, bij Jan Schouten, als die hem naar de tram bracht. Het was goed mogelijk dat Schouten echt op hem gesteld was, maar ik denk dat hij iedereen op deze wijze wegbracht. Zorgzaam en aandachtig, omdat het tot zijn overtuiging hoorde, dat een mens zorgzaam en aandachtig behoorde te wezen. Als consequentie van een principiële levenshouding.

De kwesties die de gereformeerde AR-generatie van Ottevanger na de oorlog het meest hebben beroerd, zijn de Indonesische onafhankelijkheid en de Zuid-Afrikaanse apartheid. In beide gevallen stonden aan de ene kant degenen die principes als recht, orde en bloedverwantschap wilden handhaven en aan de andere kant degenen, die, even principieel, stelden dat er geluisterd moest worden naar de Indonesische, en later de zwarte Zuid-Afrikaanse naaste. Wat was hoger? Het concrete principe dat je oor moest hebben voor de stem van je naaste, ook al was die ver weg, of meer afstandelijke (maar daarom niet minder concrete) principes als orde, recht en bloedverwantschap?

Het unieke van mannen van de generatie Ottevanger was, dat ze zich nooit afsloten voor het debat als het ene principe botste op het andere. Al kostte hen dat soms de grootste moeite, ze bleven vatbaar voor andere argumenten. Daardoor bleven ze gespaard voor een star en onbewegelijk conservatisme, terwijl ze tegelijk hun - principiële - zelf bleven. Principes zijn vaak hard, maar het principe van de naastenliefde behoedde hen voor een al te grote pantsering. Daardoor hadden mannen als Ottevanger, maar ook Schouten, bij alle stevigheid ook iets ontroerends: principiële mannen die zwaaien bij de tram.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden