Hugo Claus: taalvirtuoos in alle genres

RIJSWIJK (ANP) - Zijn turbulente talent heeft Hugo Claus tot de veelzijdigste schrijver van de naoorlogse Nederlandstalige literatuur gemaakt. Zijn taalvirtuositeit heeft hij losgelaten op bijna alle genres. Hij was zowel romancier als dichter, toneelschrijver, vertaler en scenarist.

Het was geen wonder dat Claus, die op 5 april 1929 in Brugge was geboren, jarenlang werd genoemd als kandidaat voor de Nobelprijs voor Literatuur. Als hij de belangrijkste onderscheiding in de literatuur had gewonnen, was hij de eerste Nederlandstalige auteur geweest die dat had bereikt en de tweede Belg, na Maurice Maeterlinck (1911).

De productie van Claus is zeer veelzijdig. Ruim twintig romans, meer dan dertig dichtbundels en een vergelijkbaar aantal toneelstukken vormen de kern van zijn oeuvre. Zijn prozadebuut De Metsiers (1950) leverde hem op twintigjarige leeftijd het stempel wonderkind op. Hij kreeg er de Leo J. Krijnprijs voor. Claus nam actief deel aan de vooruitstrevende CoBrA-beweging en was een van de oprichters van het Vlaamse avantgardetijdschrift Tijd en Mens.

Het Verdriet van België

Claus schreef een experimentele roman als Schola Nostra, naast een episch meesterwerk als Het Verdriet van België (1983) en een feuilletonroman als Het Jaar van de Kreeft, die hem op een fluitconcert van veel critici kwam te staan. ,,Maar ik houd van alles wat vulgair en ordinair is'', zei de auteur zelf.

Kenmerk van veel van Claus' romans is het volkse en aards-heidense karakter en een herkenbare werkelijkheid. Hij staat zeer afwijzend tegenover de Rooms-Katholieke Kerk. Onder de oppervlakte legt hij echter een ingewikkeld stramien van verscheidene lagen. In zijn roman De Verwondering (1962), die critici met Het Verdriet van België (1983) tot zijn belangrijkste prozawerken rekenen, probeert hij de citatenkunst naar een hoogtepunt te drijven. Symbolische en mythologische elementen vormen soms ingewikkelde verwijzingen.

De Oostakkerse gedichten

Claus' literaire carrière begon in 1947 met Kleine reeks, een bundel experimentele poëzie. Een jaar later maakte hij naam met de bundel Registreren. In 1955 publiceerde hij De Oostakkerse gedichten, dat als een hoogtepunt in zijn poëtisch oeuvre wordt beschouwd.

Het theatrale element is zelden afwezig. Een Claus-tekst kan als een vertoning worden gezien. Niet voor niets hield hij zich intensief met toneel bezig. Een Bruid in de morgen (1955) en Suiker (1958) zijn de eerste stukken, die inmiddels klassiekers zijn geworden.

Dylan Thomas

Naast de 34 toneelstukken die Claus schreef, bewerkte en vertaalde hij er nog eens ruim dertig van andere auteurs. Een daarvan was het experimentele en invloedrijke hoorspel Under Milk Wood van de uit Wales afkomstige schrijver Dylan Thomas, van wie Claus ook de verhalenbundel Portrait of the Artist as a Young Dog vertaalde.

Claus schreef ook talrijke filmscenario's, waaronder Dorp aan de Rivier (1958), de film naar het boek van Antoon Coolen, waarmee zijn vriend regisseur Fons Rademakers een Oscar-nominatie verwierf.

Prijs der Nederlandse Letteren

Hugo Claus is zowel in Vlaanderen als in Nederland vaak gelauwerd. Hij kreeg onder meer de Prijs der Nederlandse Letteren, de Constantijn Huygensprijs en de Belgische staatsprijzen voor poëzie, toneelletterkunde en verhalend proza. De lezers van het Vlaamse weekblad Knack riepen 'Het verdriet van België' in 1999 uit tot Nederlandstalige roman van de eeuw.

Vertaalde werken leidden tot een stroom prijzen uit het buitenland. In 1998 kreeg Claus de Aristeion-literatuurprijs van de Europese Unie. Italië gaf hem de prestigieuze Premio Nonino, de Duitse stad Münster schonk hem de Grote Prijs voor de Europese Poëzie. Claus' prijzenkast is verder gevuld met de 'Leipziger Buchpreis zur europüischen Verstandigung'.

Laatste werken

Tot Claus' laatste werken behoren Het laatste bed (1998, novelle), Wreed geluk (1999, poëzie) en de novelle Een slaapwandeling (2000).

Tussendoor gaf de Vlaming literaire optredens. Soms werd het hem te veel, zoals in 2003: hij gaf in Leuven een lezing terwijl hij een longontsteking had. Claus begon te stamelen, werd onwel en bleef enige tijd in een ziekenhuis. De schrijver wilde in 2004 liever geen aandacht voor zijn 75e verjaardag, maar de liefhebbers van zijn werk negeerden dat. Zijn uitgever kwam rond die tijd met een dichtbundel 'In geval van nood' en een boek met citaten van Claus.

De laatste jaren schilderde Claus voornamelijk. Twee jaar geleden was in het Cobra-museum in Amstelveen een overzichtstentoonstelling van zijn werk te zien.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden