HPV-vaccinatie was bij huisarts beter gegaan

Als er eenmaal twijfels zijn helpen rationele argumenten in de gezondheidszorg onvoldoende om mensen vertrouwen te schenken.

De vaccinatiecampagne tegen baarmoederhalskanker is mislukt. De campagne is gevoerd op basis van louter technische informatie en rationele argumenten, met voorbijgaan aan alle emotionele elementen die duidelijk óók aanwezig waren. Als die er eenmaal zijn helpen rationele argumenten niet meer. Dan regeren emoties, achterdocht en angst.

De campagne was ook een typische vorm van eenrichtingsverkeer, zonder mogelijkheid om met een vertrouwde professional, bijvoorbeeld de huisarts, te praten over individuele twijfels en vragen. Betrokken ouders en meisjes hebben daarop massaal hun heil, hun informatie en hun discussieplatform elders gezocht. In het huidige internettijdperk is zo’n platform snel gevonden. Deze twee problemen hebben elkaar versterkt, en het vertrouwen in de vaccinatiecampagne aangetast.

In de gezondheidszorg draait alles om vertrouwen. Burgers moeten de gezondheidszorg kunnen vertrouwen. We vertrouwen immers ons lijf en leven aan toe aan de mensen die daar werken, en in dit geval ook het lijf en leven van onze kostbare kinderen. Dan mag je als ouders vragen stellen, aarzelen of kritisch zijn.

Maar aan wie moesten in dit geval de vragen worden gesteld? Toch niet aan de verpleegkundigen die in gymzalen en wijkgebouwen in lopende bandopstelling de meisjes vaccineerden? Onder die condities praat niemand graag over gevoelige onderwerpen. Zeker in deze campagne met een seksuele bijklank.

Pikant feit is immers dat de HPV-campagne tot doel heeft vrouwen te beschermen tegen een seksueel overdraagbaar virus dat baarmoederhalskanker kan veroorzaken, terwijl de doelgroep van de campagne bestaat uit hele jonge meisjes op een leeftijd dat ze nog (net) niet seksueel actief zijn. Veel moeders van een 12-jarige dochter zullen zich licht ongemakkelijk voelen bij de gedachte dat hun kind, dat nog zo onschuldig is, later kan uitgroeien tot een seksueel overactieve vrouw. Het is ook niet zo gemakkelijk om daar met je dochter over te praten, omdat het een complexe, bijna paradoxale boodschap is (’Ik weet wel dat jij later niet seksueel promiscu zult worden, maar toch is het beter dat je je er wel tegen beschermt’).

In Engeland is halverwege de jaren negentig van de vorige eeuw iets vergelijkbaars gebeurd met de vaccinatie tegen bof, rode hond en mazelen (in Nederland bekend als de BMR-prik). Kort nadat dit vaccinatieprogramma in 1988 was geïntroduceerd werd een vaccinatiegraad van boven de 90 procent bereikt. Bijna iedereen deed mee. Maar nadat in 1998 een arts (Andrew Wakefield) een artikel publiceerde waarin hij –naar aanleiding van een beperkt aantal ziektegevallen– de suggestie deed dat de vaccinatie wel eens zou kunnen leiden tot het prikkelbare darm syndroom, of zelfs tot autisme, daalde de deelname aan het vaccinatieprogramma dramatisch.

De media speelden bij het mislukken van de Engelse campagne een belangrijke rol, door ’slachtoffers’ uitvoerig aan het woord te laten. Wetenschappers haastten zich om op basis van stevig wetenschappelijk onderzoek het artikel van Wakefield te ontkrachten, maar het kwaad was geschied. Rationele argumenten en technische informatie konden de angst van de ouders voor het risico op een autistisch kind niet meer wegnemen. In sommige delen van Engeland zakte de vaccinatiegraad naar 58 procent.

Ook hier speelde verlies aan vertrouwen een belangrijke rol. Het bleek dat de ouders meer vertrouwen hadden in de opinies van andere ouders, die ze persoonlijk kenden en waarvan zij zeker wisten dat hun mening niet werd beïnvloed door financiële motieven, dan in de gezondheidsautoriteiten, die hun targets moesten halen. Uit onderzoek bleek ook dat het vertrouwen in de eigen arts (’mijn dokter’) veel groter was dan het vertrouwen in dokters in het algemeen.

Hier moet Nederland een les uit trekken. De griepvaccinaties voor ouderen en chronisch zieken worden in Nederland al jarenlang met veel succes door de huisarts gedaan. De huisarts is voor de meeste Nederlanders nog altijd de professional die het meeste vertrouwen geniet. Hij of zij is ook opgeleid om over gevoelige onderwerpen te praten. Misschien een goed idee voor de volgende risicovolle vaccinatiecampagne?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden