Opinie

Houterige Herfstsonate

Toneelmakers hebben de films van Ingmar Bergman ontdekt als dankbaar materiaal, lijkt het. Had eerder dit jaar Ivo van Hove zijn tanden gezet in 'Scènes uit een huwelijk', nu is er de toneelversie van 'Herfstsonate'(1978). In een bewerking die Lodewijk de Boer kort voor zijn dood maakte met Flip Broekman.

In 'Herfstsonate' komt het tot een heftige botsing tussen een moeder en dochter. De moeder is een wereldberoemd concertpianiste, die altijd op tournee was en haar gezin verwaarloosde. De dochter, getrouwd met een dominee, heeft zich op het Zweedse platteland teruggetrokken. Tijdens een bezoek van de moeder, na zeven lange jaren, komen in een nachtelijke sessie alle opgekropte verwijten eruit.

Natuurlijk worden in een bewerking andere accenten gelegd dan in de film. Belangrijk pluspunt is dat de verhouding moeder-dochter veel meer in balans is. Te danken voor een groot deel ook aan het spel. In de film was de verkrampte trut van Liv Ullmann geen partij voor de grootse moeder van Ingrid Bergman, die als vanzelf de sympathie naar zich toe trok.

In deze voorstelling zijn Camilla Siegertsz en Linda van Dyck veel meer aan elkaar gewaagd. Siegertsz als de gekwetste dochter die zich voor eens en altijd het hart uit het lijf schreeuwt. Van Dyck als de egocentrische moeder die geen idee heeft hoe daarmee om te gaan. Op de beste momenten zijn zij afwisselend hard of een kwetsbaar vogeltje. Dat geeft hun confrontatie body.

Verder is deze 'Herfstsonate' nogal houterig en onbeholpen. Dat ligt aan bewerking en regie. In plaats van zich op de essentie toe te leggen en te stileren, wordt onnodig veel overhoop gehaald en uitgelegd. Zo mag Alexander van Heteren als onhandige echtgenoot/dominee omstandig zijn ongelukkige relatie toelichten. En heeft de jonge actrice Medi Broekman de ondankbare taak om het gehandicapte zusje, dat bij hen in de pastorie is opgenomen maar voor wie de moeder zich schaamt, te presenteren als een 'verdomde Loewietje'.

Na alle breed uitgemeten zijwegen, waarin de voorbodes bijna verdrinken, komt de nachtelijke uitval van de dochter dan wel erg rauw uit de lucht vallen. Voordien al begon een lichte ergernis op te komen over de moeizame en halfslachtige enscenering. Wordt enerzijds nadrukkelijk een vierde wand gesuggereerd, met zelfs de belegen truc van een personage dat de zaal'wand' als spiegel gebruikt, anderzijds wordt de voorstelling in- en uitgeluid door de echtgenoot als soort van verteller.

Vraagt het sobere decor om stilering, telkens wordt er met stoelen gezeuld om even knus bij elkaar te zitten. Gekunsteld is het met stijve rug suggereren van pianospel op een denkbeeldige piano, knullig een klik-licht-donker-diascène. En het almaar van links naar rechts rennen van de dochter met een schaal in de hand wordt vrij lachwekkend. Het zal wel bedoeld zijn om haar aardse bedrijvigheid te contrasteren met de wereldse elegance van de moeder, maar als Siegertsz voor de derde of vierde keer voorbijkomt, kan zelfs het beleefde publiek in Laren gegrinnik niet meer onderdrukken.

Zulk mooi menselijk materiaal zo miezerig de mist ingegaan. Siegertsz en Van Dyck hadden beter verdiend.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden