HOUSE

Unlimited is geen ontsnappen mogelijk. Op de radio, in winkels, in voetbalstadions, overal klinken de aanstekelijke ritmes van Nederlands meest succesvolle house-band. Zangeres Anita heeft het nummer inmiddels ...

Nederlandse popmuzikanten hebben in de geschiedenis van de rock & amp; roll, een enkele uitzondering daargelaten, eigenlijk nooit een rol van betekenis gespeeld. Ook nu nog zijn alleen Candy Dulfer en Ten Sharp namen die over de grens een Aha-Erlebnis oproepen.

Met de opkomst van de house lijkt daar verandering in te komen. Voor het eerst spelen Nederlandse muzikanten in deze dansmuziek van de jaren negentig internationaal een rol van betekenis. Het beste voorbeeld hiervan is het Nederlandse house-duo 2 Unlimited, dat ook ver over de grens hit op hit scoort.

In een Amsterdams hotel lichten Ray en Anita (allebei 21) tussen de lunch en het clips kijken door hun werkwijze toe. Ray: "Onze producer komt met een demo, waarna ik de raps maak en Anita zorgt voor het refrein. Zelf zetten we geen nummers in elkaar. Dat kunnen we niet, want we lezen geen muziek."

Het duo ligt geen moment wakker over het gebrek aan artistieke zeggenschap. Anita: "Soms komt de producer met een demo waarvan wij zeggen: nou zeg, dat vind ik wel een beetje droog. Maar na verloop van tijd gaan we zo'n nummer toch wel tof vinden."

Het succes van de 2 Unlimited-formule ligt volgens Ray in de toegankelijkheid van de muziek. "Onze nummers hebben alle ingredienten: een catchy lied, een catchy refrein en een rap. Dat geheel maakt onze nummers tot sterke singles in het genre technopop. Bovendien hebben wij goede clips en zijn wij veel meer een band dan de vele gezichtsloze technoformaties. Mensen kennen ons uit de clips en zeggen: He, dat zijn Ray en Anita, die zijn tof."

Ook Pieter Franssen, een van de eerste disc-jockeys die house-muziek draaide in Amsterdamse clubs zoals de Melkweg en Richter, ziet in de rechtlijnigheid van de 2 Unlimited-songs de oorzaak van hun populariteit. "Het is vrij simpel, rechttoe, rechtaan. Er wordt niet gemanipuleerd met moeilijke beats, er zijn geen ingewikkelde ritmeverschuivingen en de muziek is daardoor redelijk publieksvriendelijk."

Hoewel sommige house-muzikanten het duo verwijten dat hun muziek niets met techno te maken heeft (Ray: "D-shake heeft onze muziek eens kermismuziek genoemd. Daar steekt alleen maar jaloezie om ons succes achter." ), lijkt het publiek niet genoeg te kunnen krijgen van de aanstekelijke 2 Unlimited-sound.

We moeten ver in de popgeschiedenis teruggaan om een internationale hit van Nederlandse makelij te vinden, maar de single 'No limit' van de cd 'No limits' die op 10 mei verschijnt, heeft in vrijwel alle Europese landen nummer een gestaan. En alleen al in Engeland gingen van de vijf singles die het duo tot dusver uitbracht, 1 250 000 exemplaren over de toonbank. Zelfs in Australie haalde 'No limit' de top drie.

Geen wonder dus dat 2 Unlimited momenteel in het buitenland de Nederlandse band is. Alleen in de Verenigde Staten wil de doorbraak nog maar niet lukken. Het beste resultaat was daar een 42-ste plaats in de hitlijsten met de single 'Twilight zone'. "Hoewel techno uit Amerika komt, is die muzieksoort daar nog niet zo groot" , verklaart Anita. "Het staat niet in de hitlijsten, wordt niet op MTV gedraaid. Amerikanen zijn nog steeds erg op rock gericht. Bovendien bekijken ze alles wat uit Europa komt heel kritisch." Toch hoopt het duo op korte termijn ook fort Amerika te veroveren. Dat moet gebeuren met de nieuwe single 'Tribal dance', waarover ze beiden een 'goed gevoel' hebben.

Het immense succes van 2 Unlimited is typerend voor de populariteit die house momenteel internationaal, maar zeker ook in Nederland geniet. Een houseparty-infolijn met het laatste nieuws over de vele dansfeesten die in het hele land plaatsvinden, een chillout-line om de volgende dag eens fijn te bespreken hoe fantastisch het weer was; eigen muziekbladen, platenzaken en platenlabels; housemuziek is anno 1993 niet meer weg te denken uit Nederland.

Vijf jaar nadat de dansmuziek in de 'summer of love' van 1988 (zo genoemd omdat de house-ideologie aansloot bij de hippie-idealen) via Chicago, Ibiza en Londen Nederland bereikte, is house van een verguisde stroming een vanzelfsprekend onderdeel van de uitgaanscultuur geworden. De dansmuziek is al lang niet meer een aangelegenheid van een selecte groep liefhebbers die zich naar geheime houseparty's op afgelegen locaties spoeden. Volgens een voorzichtige schatting dansen elk weekend 100 000 jongeren zich daar in een trance. Geen zichzelf respecterende discotheek zal het in zijn hoofd halen om deze muziek niet op het menu te zetten.

Toch had niemand enkele jaren geleden kunnen voorspellen dat house zich tot een massavermaak zou ontwikkelen. Weinig nieuwe muzieksoorten hebben zoveel weerstanden opgeroepen. Nu gebeurt dat natuurlijk bij elke nieuwe muzieksoort, maar dit keer waren er speciale redenen voor.

Zo was daar de link tussen house-muziek en de 'love-drug' XTC, die velen het idee gaf dat de gemiddelde party-ganger wel een halve junk moest zijn. "Een paar jaar geleden" , herinnert rapper Ray van 2 Unlimited zich, "was house nog synoniem aan drugs. Wij hadden een optreden in Zweden, waarvoor bijna niemand was komen opdagen. Later bleek dat veel ouders hun kinderen hadden thuisgehouden omdat iemand had gezegd dat onze naam stond voor ongelimiteerd druggebruik. Terwijl wij ons publiek juist altijd zullen afraden drugs te gebruiken. We hebben zelf ook nooit XTC geprobeerd, want het is en blijft chemisch afval."

Minstens zo belangrijk als de XTC-connectie, is het feit dat house in meer opzichten brak met de bestaande tradities in de popmuziek.

Zo werd het bestaande beeld van de popgroep - vier jongens met drums, bas en gitaar - vervangen door gezichtsloze whizzkids. In de anonimiteit van hun eigen huisstudio knutselen zij de ene na de andere housetrack in elkaar. Aan live-optredens hebben ze een broertje dood.

In muzikaal opzicht braken de house-nummers met de gangbare popsong. De vocalen werden tot een minimum beperkt en de traditionele songopbouw, couplet, refrein, couplet, werd vervangen door ogenschijnlijk structuurloze klanken. Het heeft allemaal niet kunnen verhinderen dat house een volwaardige stroming in de popmuziek is geworden en ook in artistiek opzicht de volwassenheid heeft bereikt.

Net als hiphop begon house als een enigszins monomane muzieksoort, waarbij de songs soms inwisselbaar leken. Maar net als hiphop heeft ook house zich inmiddels vertakt in een enorme hoeveelheid sub-varianten. Het einde lijkt nog niet eens in zicht. Er is techno, voor de liefhebbers van extreem harde, minimale house, garage uit New York voor de fans van soulvolle vocalen, freestyle house, met Latijnsamerikaanse invloeden, tribalhouse, gelardeerd met Afrikaanse ritmes en ambient house, de luistervariant, bestaande uit new age-achtige muziek, gecombineerd met house-ritmes.

Maar de volwassenwording van house is niet alleen af te meten aan de diversiteit, maar ook aan de invloed op andere muzieksoorten. De extreem snelle ritmes (met een minimum van 120 beats per minuut) hebben het tempo van alle andere soorten dansmuziek aanzienlijk verhoogd. De karakteristieke geluiden en effecten duiken nu in de meest onverwachte hoeken van de popmuziek op.

Sinds house opeens mag, is de volgende fase: popularisering en commercialisering. Zo signaleert de Stichting Centrale Discotheek in Rotterdam, de grootste muziekbibliotheek van Nederland, in het uitlenen een verschuiving van top veertig-muziek naar genres zoals wereldmuziek en house.

De talloze tracks die elke maand uitkomen, verschijnen al lang niet meer uitsluitend op kleine onafhankelijke labels; ze bereiken de winkels meer en meer via de grote, gevestigde platenmaatschappijen die hebben ontdekt dat er met house goed geld is te verdienen. Gemiddeld staan er zo'n vijf echte house-nummers en ongeveer vijftien dancenummers (dus ook acidjazz, bhangra, raggamuffin, hiphop) in de top vijftig, terwijl de vele house-verzamel-cd's de winkels uitvliegen.

Een goed voorbeeld zijn de drie compilatie-series die Arcade uitbrengt. Het meest bekend is 'Turn up the bass', die dance-hits in bredere zin bevat. De serie loopt inmiddels drie jaar en van de vierentwintig delen die tot dusver zijn uitgebracht zijn ongeveer een miljoen exemplaren verkocht.

Minstens even succesvol is de reeks 'Houseparty', waarvan in de Benelux over vijf delen verspreid maar liefst 750 000 exemplaren over de toonbank gingen. Maar ook de nieuwste aanwinst van Arcade belooft al weer een succes te worden. De vier delen van 'Technotrance' werden in Nederland allemaal platina, wat wil zeggen dat er minimaal 100 000 platen per deel werden verkocht.

Hans Dames, verantwoordelijk voor de samenstelling van deze compilatie-cd's: "Het publiek kent de muziek uit de discotheek of van party's. Mensen onthouden vaak de melodielijn van een nummer, maar niet de band of het gezicht dat erbij hoort. Daar zijn ze ook niet in geinteresseerd. Ze willen vaak alleen die ene hit horen. Als al hun favoriete nummers op een verzamel-cd staan, schaffen ze die aan. Ze kopen niet een plaat van een house-artiest, maar wachten liever op de nieuwe 'Turn up the bass' of 'Houseparty'. Door zelf naar houseparty's te gaan, de nieuwe releases in de platenzaken te beluisteren en te kijken wat er in het buitenland gebeurt, ga ik na welke nummers hits worden. En die probeer ik dan als eerste op mijn cd te hebben."

Niet alleen de hapklare compilaties verklaren de populariteit. Ook de opkomst van toegankelijke house, zoals van 2 Unlimited, speelt een rol. "Ik blijf me erover verbazen" , zegt dj Franssen. "In Amsterdam hangen alle lantaarnpalen vol met posters van houseparty's en op elk feest komen zo'n vijftot tienduizend mensen af. Je vraagt je af of het nog verder kan."

Ook Fred Berkhout, labelmanager van house-labels als 'Go Bang!', 'Torso Dance', 'Thunderpussy' en 'ESP' van de platenmaatschappij Boudisque, signaleert de groeiende interesse voor house in Nederland. Gezeten op twee pallets in de kelder van het Amsterdamse kantoor temidden van metershoge stapels platen en cd's, zegt hij: "House is op zijn top. Hits van bands als 2 Unlimited en L.A. Style hebben de aanhang breder en breder gemaakt."

"Voor de blanke kids is house de stroming van de jaren negentig. Het is spannend. Hiphop was ook nieuw, maar werd in Nederland nooit zo massaal vanwege het cultuurverschil. Rap komt nog steeds voornamelijk uit de Verenigde Staten; de tekst is de slang uit de getto's. Dat spreekt hier minder aan." Dj Franssen is eenzelfde mening toegedaan: "Nederland heeft geen hiphop-cultuur. Er is geen voedingsbodem voor. Zo erg als in Amerika zijn onze getto's niet. House is neutraal en heeft geen zwaar culturele lading."

Nederlandse house-formaties doen het in het buitenland, zeker in vergelijking met Nederlandse rockgroepen, verrassend goed. En dat geldt niet alleen voor een paradepaardje als 2 Unlimited. Ook L.A. Style verkocht van de single 'James Brown is dead' wereldwijd een miljoen exemplaren, terwijl D-Shake met 200 000 verkochte singles van 'Technotrance/Yaaaahh' een van de eerste internationale househits van Nederlandse origine scoorde. Ondertussen begint de Rotterdamse gabberhouse (de meest radicale, rudimentaire house), te oordelen naar de internationale hit 'Poing' van de Rotterdam Termination Source, internationaal mee te tellen. Deze variant heeft in de Verenigde Staten zelfs een cultstatus bereikt.

Zelfs minder commerciele bands als Fierce Ruling Diva, Quazar, Sequencial en muzikanten als Orlando Voorn, alias The Nighttripper, alias Format, alias Ghetto Brothers, scoren in de internationale clubs hit op hit. Niet voor niets is het aandeel Nederlandse house-releases dat Boudisque uitbrengt in enkele jaren gegroeid van 25 naar 75 procent.

Toch is er volgens Pieter Franssen geen sprake van een typisch Nederlands geluid, zoals Italie bekend staat om house met veel piano en tribal-invloeden. "Hier verschilt de sound per clubje of individu. Het onderscheid tussen de Amsterdamse en Rotterdamse scene is bij voorbeeld heel groot. Wel is het zo dat Nederland heel goed is in gimmickhouse, die erg op het effect is gemaakt."

De muziek mag dan niet typisch Nederlands zijn, het succes is mede te danken aan de techno, waarvan dit land een van de trendsetters is. Hans Dames: "Deze harde house is momenteel erg in opkomst. In Nederland is de trend dat de muziek op houseparty's harder en harder wordt, denk maar aan de gabberhouse. Die muziek begint nu ook populair te worden in landen als Italie en Duitsland." Fred Berkhout beaamt: "Eurotechno, waar de Nederlandse techno deel van uitmaakt, is een begrip geworden in het buitenland."

De Nederlandse house-labels hebben daar een grote bijdrage aan geleverd: "Toen wij in 1990 begonnen met het uitbrengen van house, betekende deze muziek uit Nederland niets. Alleen Tony Scott was een bekende naam in het buitenland. Maar toen wij op 'Go Bang!' de eerste Nederlandse compilatie uitbrachten, werden de nummers van D-Shake en House of Venus meteen clubhits over de grenzen. Toen stond de Nederlandse house in een keer op de kaart."

House stamt volgens Berkhout uit een andere traditie dan rockmuziek. "Rock is altijd een Angelsaksisch onderonsje geweest, waarbij Engeland en de Verenigde Staten de dienst uitmaakten en de rest van de wereld er achteraan holde. Maar house is een nieuw hoofdstuk. Net als punkmuziek kan iedereen house maken. Daardoor is de traditie dat Engeland en Amerika bepalen wat hip en hot is er een beetje vanaf. Rockgroepen moeten nog steeds tegen die Angelsaksische traditie opboksen, maar op het gebied van house zijn Scandinavie, Duitsland, Italie, en Nederland in opkomst."

Dat kan, denkt Pieter Franssen, liggen aan de technische toegankelijkheid van de house-apparatuur. Dj's uit verschillende landen houden elkaar op de hoogte van de ontwikkelingen. De sound van house is heel internationaal, merkt de dj: "Het liedje is bij house niet zo belangrijk. Het gaat om de opbouw, de sfeer."

Bovendien zijn de taalbarrieres weggevallen: "In sommige nummers wordt helemaal niet meer gezongen. Als je toch een zangeres nodig hebt, huur je gewoon een Amerikaanse in. Of je sampelt de zang. Er zijn cd's te koop met negenhonderd geluiden die je allemaal op je apparatuur kunt afspelen. Daardoor kun je in Nederland dezelfde plaat maken als in het buitenland. Je hoort niet eens meer waar een plaat vandaan komt. Door die internationalisering, de toegankelijkheid van house en de feedback tussen de dj's is house eindelijk eens een stroming waar Nederland in mee kan."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden