Opinie

'Houden van Amerika wordt steeds lastiger'

Restanten van een fabriek van de Packard Motor Car Company in Detroit. De foto is gemaakt in 2008, de fabriek sloot in de jaren vijftig. ©AFP

Door de aanslagen van 9/11 zijn de VS een grimmig, navelstaarderig, xenofoob land geworden. Maar er gebeurt nog steeds veel inspirerends.

Nee, ik was niet in New York tien jaar geleden. Wel was ik in Texas anderhalf jaar later toen de inval in Irak, die gold als wraakoefening voor de aanslagen van 9/11, werd voorbereid en uitgevoerd. Na een semester lesgeven keerde ik lichtelijk walgend terug naar Nederland, walgend van het triomfalisme, van de levensgevaarlijke combinatie van ignorantie en arrogantie, van de slaafsheid waarmee de ooit door mij zo bewonderde Amerikaanse pers de leugens van de Bush-junta nakauwde. I don't give a shit what Europe thinks, verklaarde de president. Ik voelde me meer Europeaan dan ooit.

Ik schreef dat Amerika onherkenbaar was veranderd, van het immens 'goede' land dat ik had leren bewonderen in een oorlogszuchtige, onwetende, xenofobe retoriekfabriek. En, zo liet ik me ontvallen, ik wist niet of ik er ooit nog naar terug wilde.

Op die laatste opmerking ben ik daarna dikwijls aangesproken. Was jij dat niet, die sindsdien voor de VPRO-radio reportages maakte in Detroit, in Omaha? Was jij dat niet die in Miami inscheepte voor een muziekcruise? En vooral: was jij dat niet die temidden van je studenten stond te juichen in Berkeley bij de verkiezingsoverwinning van Obama in 2008?

Het antwoord op al die vragen is: ja, en ik heb geleerd wat voorzichtiger en genuanceerder te zijn in mijn uitspraken. Zeggen dat je 'niet langer van Amerika houdt' is nonsens. Daarmee zou ik al mijn weldenkende vrienden en collega's daar, de nog altijd inspirerende literaire en muzikale cultuur, - en nog veel meer - desavoueren.

Toch blijf ik erbij dat het land sinds de aanslagen van 11 september 2001 ingrijpend is veranderd, en niet ten goede. Het politieke debat is er gedegradeerd tot een schreeuwpartij tussen horend doven: een moddergevecht waarin de christelijke fundamentalisten het altijd winnen omdat zij God aan hun zijde hebben. En die God van Amerika is een wraakzuchtige, onbarmhartige God geworden die niets moet hebben van de zwakken in de samenleving, die een lange neus trekt tegen de miljoenen die hun baan en hun huis zijn kwijtgeraakt door de banken- en hypotheekcrisis en die natuurrampen over het land jaagt om Washington te straffen omdat het te veel geld uitgeeft.

Te veel geld? Daar heeft Hij wel een punt. Amerika spendeert net zoveel aan militaire doeleinden als alle andere landen van de wereld bij elkaar. Veelal roekeloos uitbesteed aan duistere geprivatiseerde, en dus niet ter verantwoording te roepen bedrijven. De totale kosten van de oorlogen in Irak en Afghanistan zijn, gecombineerd met de obscene belastingvrijstellingen voor de rijkste Amerikanen, verantwoordelijk voor de krankzinnige hoge tekorten en schulden die het land heeft. Bijna 90 procent van de inkomstengroei ging de laatste jaren naar bedrijfswinsten, maar desondanks betaalt bijvoorbeeld Google slechts 2.4 procent belasting.

Wie had ooit kunnen denken dat het gedachtengoed van de hysterische denker Ayn Rand decennia na dato tot de heersende ideologie zou worden voor de partij die het Huis van Afgevaardigden domineert? Hebzucht is goed, onderliggers verdienen alleen onze minachting en belemmeren de sociaal sterkeren op hun weg naar meer, en nog meer.

Was er tot voor enkele jaren nog een pers die op deze excessen de vinger legde, de invloed daarvan wordt rap minder. Grote steden als Denver, San Francisco en Philadelphia zijn one paper towns geworden. Een groot deel van het land is aangewezen op USA Today, een adequate krant daar niet van, maar ook een die bijna al zijn buitenlandse correspondenten heeft moeten afstoten. Het gevolg: een massale achteruitgang van informatie over de rest van de wereld, met als gevolg dat het overgrote deel van de Amerikanen bijna niets meer weet van wat zich buiten de landsgrenzen afspeelt, behalve als hun eigen jongens op bermbommen rijden. Van de grote tv-stations hoeven ze elk jaar ook minder te verwachten.

U hoeft me er niet aan te herinneren: veel van deze tendensen bestonden al in de vorige eeuw, vóór Bush, zelfs ten tijde van zijn vader die ooit sprak van de kinder, gentler nation die hem voor ogen stond. Het lijkt lichtjaren geleden dat hij dit zei. De homeland security heeft Amerika sinds 9/11 alles behalve 'kinder and gentler' gemaakt, eerder grimmig en xenofoob. Maar het wil er bij mij niet in dat ik die verwachtingen, die bewondering ten onrechte koesterde.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden