taal

Hotel de Gouden Lepel is in werkelijkheid meestal Hotel de Houten Lepel

null Beeld ANP
Beeld ANP

Afgelopen maandag werd de gevangenis in deze krant Hotel de Gouden Lepel genoemd. Toevallig stond dezelfde uitdrukking deze zomer ook al eens op Twitter, maar als de ­gevangenis grappend een hotel wordt genoemd, is dat van oudsher meestal Hotel de Houten (Pol)lepel. Rond 1900 moet die uitdrukking vrij gewoon zijn geweest.

Zo tekende de rechtbankverslaggever van de Apeldoornsche Courant in 1914 uit de mond van twee mannen op, die kennelijk moesten kiezen tussen een geldboete en een korte gevangenisstraf, dat ze de voorkeur gaven aan ‘twee dagen brommen in hotel De Houten Pollepel’.

Houten bestek

Die naam verwijst ­allicht naar het houten ­bestek dat tot in het begin van de twintigste eeuw aan gevangenen werd ­verstrekt. Daarmee werd voorkomen dat zij hun ­bestek als wapens konden gebruiken.

Vermoedelijk is Hotel de Gouden Lepel een verbastering van Hotel de ­Houten Lepel. Tenzij de gebruiker van deze uitdrukking wil benadrukken dat gevangenen volgens hem een luxeleven leiden in de bajes, het ­cachot, de kast, de lik, de nor, het spinhuis of hoe je zo’n detentiecentrum ook wilt noemen.

Universiteit

Ruim een eeuw geleden waren er meer grappig bedoelde eufemismen voor de gevangenis in ­omloop, variërend van de Universiteit voor Criminaliteit (UvC) tot de Hogeschool voor de Misdaad en van de Herberg met Gratis Logies tot Hotel Bellevue. Boeven zelf hadden het ook over het Rijkshotel of het Staatshotel. En in de Tweede Wereldoorlog heette de Scheveningse gevangenis bij verzetslieden het Oranjehotel. Pas aan het einde van de vorige eeuw raakten veel van die uitdrukkingen in onbruik.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Lees hun bijdragen op trouw.nl/taal. Ook een vraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Lees ook:

Taalhistorisch gezien moet je kunnen delen om een deal te kunnen sluiten

Als een woord in de krant opeens vaker opduikt in de omgeving van een ander woord, kan dat iets zeggen over de stand van het land of de toestand in de wereld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden