Horror, de afdaling in de hel die angst kan bezweren

JANN RUYTERS

Een horrorfilm is niet het eerste waar je aan denkt als het tegenzit. Voor troost grijpt een mens liever naar een romantische komedie of naar zo'n waar gebeurde tv-film waar de ellende nog veel groter is, en er toch een stichtelijk einde volgt.

De Canadese schrijfster Kier-La Janisse ziet dat anders. Zij publiceerde 'House of psychotic women' een uitputtende studie van horrorfilms en autobiografie ineen. Een boek speciaal voor al die vrouwen die Bette Davis niet zo vreemd vonden toen ze haar te perfecte invalide zus Joan Crawford afbekte, uithongerde en met invalidewagentje en al van de trap afduwde in de griezelklassieker 'Whatever happened to Baby Jane'. Of voor die meisjes die niet alleen iets monsterlijks zagen in Carrie die in Brian de Palma's horrorfilm 'Carrie' door haar klasgenoten wordt getreiterd en gepest tot ze telekinetisch en bloederig wraak neemt.

Helemaal psychisch stabiel zijn die horroradepten misschien niet. Zelf behoorlijk verknipt na een jeugd bij een emotioneel verwarde adoptiemoeder, een promiscue adoptievader, een opvliegende stiefvader en een geïdealiseerde stiefzus die na een paar maanden uit haar leven verdween, vond Kier-La Janisse haar thuis in het horrorgenre: "Als het kijken naar horrorfilms als louterend wordt gezien omdat het je toestaat controle te hebben over het belangrijkste in het leven waar je geen controle over hebt (de dood), is het dan niet logisch dat een gek loutering vindt in soorten van waanzin op het witte doek?"

Na deze vraag in het voorwoord bespreekt Janisse 'The Entity' (1982) waarin Barbara Hershey een vrouw speelt die meermalen verkracht wordt door een geest. Deze klassieker speelde in op het ongeloof dat verkrachtingsslachtoffers ontmoeten en op de onmacht te ontsnappen aan een gewelddadige relatie. Janisse verbindt haar fascinatie voor 'The Entity' met een gebeurtenis in haar jeugd toen ze als klein meisje getuige was van de verkrachting van haar adoptiemoeder. Een gebeurtenis die levenslang een rol bleef spelen in de moeizame verhouding tot haar moeder, maar verder onbesproken bleef.

Het is ontwapenend hoe Janisse haar dark side in deze studie prijsgeeft, zoals het door haar zo geliefde maar door de goegemeente met enig wantrouwen bekeken horrorgenre dat ook doet. Horrorfilms belichten een waarheid die het daglicht slecht verdraagt. In de soms gruwelijke wijze waarop ze dat doen, krijgen de films vaak de schuld van het opwekken van onlust en agressie. Twintig jaar terug was het revolutionair toen sociologe Carol Clover analyseerde dat b-horrorfilms meer inspeelden op masochisme dan op sadisme.

Janisse zet nog een stapje verder. Het is haar niet zo om angst of plezier te doen, maar om begrip. "We hebben meer geduld en misschien zelfs meer empathie met karakters in fictie dan met hun gelijken in het echte leven", schrijft ze. Zo werd ze diep geraakt door Isabelle Adjani die in een lege metrogang drie minuten lang te keer gaat in de horrorklassieker 'Possession' - een film over een echtscheiding die apocalyptische vormen aanneemt.

'House of psychotic women' bepleit, heen en weer schietend tussen films en het echte leven, indirect een emancipatie van het horrorgenre en van nerdy buitenbeentjes als Janisse die er zo dol op zijn. Wie horror serieus neemt, gaat een rijk universum binnen. De macabere wereld van bijvoorbeeld 'Antichrist' van Lars von Trier, waarin het schuldgevoel van een moeder over de dood van haar kind ontaardt in geweld, speelt op vergelijkbare angstgevoelens in als 'Tonio' van A.F.Th. van der Heijden. Een afdaling in de hel kan helderheid brengen en de angst bezweren.

Zondag is Kier-La Janisse te gast op een symposium rond 'House of psychotic women' in Eye, Amsterdam tijdens het filmfestival Imagine. Daar zijn ook een aantal van de door Janisse besproken films te zien.

Zie: www.imaginefilmfestival.nl

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden