Hopen op een kosmische ramp

De tijd begint te dringen voor planeet Aarde. De zon heeft meer goede jaren áchter dan vóór zich. Nog drieënhalf miljard jaar en de aarde wordt gebakken tot de oceanen weg zijn en al het leven ook. Er is maar één uitweg: de aarde moet zijn baan om de zon uit, het koude heelal in en het voortaan juist redden met bevroren oceanen.

Drieënhalf miljard jaar is een lange tijd, maar het einde is onafwendbaar. De zon is een kachel die op waterstof loopt: in het binnenste van de zon wordt het omgezet in helium. Die waterstof raakt ooit natuurlijk op en dan wordt de zon een heliumkachel. Zo'n kachel brandt hoger en dus zal het op aarde een stuk warmer worden. De oceanen zullen eenvoudigweg verdampen en het wordt hier net zo droog en levenloos als nu op Mars.

Je mag hopen dat er dan elders mensen wonen om dat van veilige afstand te betreuren, maar er is ook een mogelijkheid dat het allemaal anders loopt, en de kans daarop hebben Fred Adams van de universiteit van Michigan en Gregory Laughlin van Berkeley berekend. Het resultaat presenteerde hij deze week op de zomervergadering van de American Astronomical Society in Chicago: er is een kans van één op 250 000 dat het zonnestelsel voor het te laat is een bijna-botsing heeft met een andere ster, en de aarde ver van de zon wordt geslingerd.

Wat er dan gebeurt is dat de oceanen al gauw tot op de bodem bevriezen. Maar dat is niet het einde. Want de aarde heeft een eigen warmtebron: allerlei radioactieve stoffen in het gesteente. De stralingswarmte daarvan veroorzaakt vulkaanuitbarstingen en geisers. En warme onderzeese bronnen.

Nu al maken die bronnen op de pikdonkere en ijskoude oceaanbodem leven van bacteriën mogelijk. Als ooit de aarde bevriest, kunnen mensen - niet al teveel natuurlijk - zich daar misschien in vloeibare oases in veiligheid brengen. Het is de moeite waard want er is, prijst Adams zijn idee aan, nog voor tientallen miljarden jaren aan radioactiviteit in voorraad.

Hoeveel kans de aarde maakt op zo'n 'reddende ramp' is moeilijk te berekenen. Als een ster onbeleefd dicht in de buurt komt, ontstaat in de ruimte een ingewikkelde dans van meerdere hemellichamen: de zon, de vreemde ster, de grote planeten zoals Jupiter en Saturnus en ten slotte, veel kleiner en daardoor voornamelijk als lijdend voorwerp meedansend, de aarde.

Zo'n 'meerlichamenprobleem' is niet zomaar even op te lossen. Zelfs computermodellen, waarin van dag tot dag berekend wordt waar alles is en waar de zwaartekracht alles heen stuurt geven in zo'n situatie onbetrouwbare uitkomsten die compleet anders worden als je zo'n ster in het begin van de berekening een paar kilometer opschuift.

Wat Adams daar tegenover stelde was het geduld van de computer: hij berekende honderdduizenden verschillende 'aanvliegroutes' van een vreemde ster richting zonnestelsel en vertrouwt erop dat uitkomsten die vaak in zijn modellen optreden ook in werkelijkheid het waarschijnlijkst zullen zijn. Meer is er niet over te zeggen. Sterker nog: ,,Als het echt zover komt en een ster nadert ons, zul je met computerberekeningen pas tien jaar van tevoren kunnen zeggen of het van invloed is op de aarde.''

De uitkomsten van deze 'Monte Carlo-berekeningen', zoals zo'n aanpak heet, zijn heel divers. De vreemde ster kan in een baan om de zon komen, zodat we er daar voortaan twee van hebben. De planeet Jupiter kan in een andere baan komen en daardoor een dodelijk bombardement uit de planetoïdengordel onze kant op sturen. De aarde kan in de zon storten. Of kan dus ontsnappen in de ruimte.

Eén op een kwart miljoen is maar een akelig kleine kans, dus zelfs voor de wereldregering van het jaar 3 500 000 000 lijkt dit stukje astronomisch onderzoek weinig zinvol, laat staan voor de wereldbevolking van nu. Maar Adams wijst erop dat er in het melkwegstelsel miljoenen sterren zijn en dat rond vele sterren nu planetenstelsels worden ontdekt.

Die weinig waarschijnlijke gebeurtenis is dus wereldwijd gezien helemaal niet zeldzaam als hij gelijk heeft. En daar zijn aanwijzingen voor: ,,Veel van de planeten die onderzoekers nu zeggen te hebben waargenomen hebben niet de bijna cirkelvormige banen die je zou verwachten, maar zeer langgerekte banen. Dat is een van de meest voorkomende gevolgen van een ontmoeting met een andere ster.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden