Opinie

Hopelijk komen er meer onbetaalde dominees

Kerken groeien als ze weer worden als bij de vroege christenen. ©ANP Beeld
Kerken groeien als ze weer worden als bij de vroege christenen. ©ANP

De tijd van fulltime-predikant, dure gebouwen en grote groepen gelovigen is voorbij. De kerk moet verder op kleinere schaal.

CEES HENDRIKS | VOORZITTER STICHTING KERKELIJK GELDBEHEER

In Zwolle is Ruilof van Putten gisteren bevestigd als eerste vrijwilliger-predikant in de Protestantse Kerk in Nederland (PKN). Een novum. Een vrijwilliger-predikant is iemand die de volledige universitaire predikantsopleiding heeft gevolgd en als volwaardig predikant is bevestigd maar daarvoor geen traktement ontvangt. Dat kan natuurlijk alleen als zo iemand een ander inkomen heeft. Veelal zal dat een tweede baan zijn waardoor de vrijwilliger-predikant parttime werkzaam is in de gemeente.

Proef
Tot nu toe is de kerk geheel georganiseerd rondom betaalde beroepskrachten. De kerkorde en het Landelijk Diensten Centrum beschermen de betaalde predikant zoveel mogelijk. Daarin past de vrijwilliger-predikant niet. Het heeft enkele jaren van vergaderen en overleggen gekost voordat deze bevestiging plaats kon vinden. Onder de strikte voorwaarde van de synode dat dit een proef is voor vier jaar en geen precedentwerking mag hebben.

Toch heeft het ambt van de vrijwilliger-predikant oude bijbelse papieren. De apostel Paulus zelf weigerde zich te laten betalen door de gemeenten die hij stichtte en diende. Hij wilde niet afhankelijk zijn van hen. Wiens brood men eet diens woord men spreekt. Dat gevaar was er toen ook al. Daarom onderbrak hij regelmatig zijn zendingsactiviteiten om zich te wijden aan zijn eerste vak: tenten maken. Reden om de vrijwilliger-predikant ook wel aan te duiden als tentenmaker.

Krimp
De kerk krimpt helaas. Jaarlijks haken alleen al bij de PKN 50.000 mensen af. Kerken worden gesloten, in grote steden vaak met meerdere tegelijk. Predikantsplaatsen worden opgeheven of samengevoegd en inkomsten lopen terug. Dus moet ook de kerk de tering naar de nering zetten. Daarbij wordt geheel vanuit de eeuwenlang bestaande praktijk gedacht van vrijgestelde fulltime-predikanten en grote kerkgebouwen en gemeenten. Steeds weer wordt een traject van samenvoegen en samenwerken ingegaan.

Terecht pleitte Bas Plaisier, oud-voorman van de PKN, vorig jaar echter voor kleine vernieuwende buurtkerken. 'Stop de schaalvergroting' was zijn noodkreet naar aanleiding van een zoveelste samenvoeging van wijkgemeenten, ditmaal in Den Haag. Want dat leidt volgens hem uiteindelijk tot niets. Door steeds weer te klein geworden (wijk)gemeenten samen te voegen tot grotere en kerkgebouwen te verkopen wordt het proces van afkalving niet gestopt. Uiteindelijk houd je dan een laatste gemeente over en doet iemand als laatste het licht uit.

Vanuit de zendingssituatie die Plaisier nu in China ervaart, roept hij op terug te gaan naar hoe het christendom begon: met kleine(re) gemeenschappen. Het begint met huiskamergroepen die door activiteiten van alle leden uitgroeien tot grotere eenheden die pas dan bijvoorbeeld een school of kantoor zoeken als plek om samen te komen en als die ruimte ook te klein wordt een groter eigen kerkgebouw.

Kleinschalige projecten
In Nederland zijn al enkele jaren verschillende missionaire initiatieven gaande: Alpha-cursussen, gemeentegroeigroepen, pioniersplekken, enzovoort. Allemaal kleinschalige projecten. Jongeren hebben steeds minder met het grote instituut kerk blijkt uit onderzoek en ervaren we in de praktijk. Dr. W. Dekker stelt in zijn inmiddels herdrukte boek 'Marginaal en missionair' dat de bestaande kerkstructuren en kerkorde zelfs nieuwe initiatieven bemoeilijken. Maar de kosten van die nieuwe projecten zijn hoog. En een theologisch geschoolde kracht als 'trekker' is dringend gewenst.

Het fenomeen van de parttime vrijwilliger-predikant kan hier nieuwe wegen laten zien. En zo een bijdrage leveren om de verdere teloorgang van de kerk tegen te gaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden