Hoopvolle en nuchtere verhalen over Afrika

Beelden van wanhopige vluchtelingen in bootjes of Afrikanen die over hoge hekken met prikkeldraad Europa proberen binnen te klimmen zijn behoorlijk dramatisch. Als je het zelf meemaakt, kan het confronterend zijn, vooral als je er niet op bedacht bent. Eind vorig jaar reed ik met een groep vrienden van het Marokkaanse Tanger naar de Spaanse enclave Ceuta. Op de weg ernaartoe zaten ze op de vangrail. Afrikanen, uitrustend van de lange reis door de woestijn en Marokko. Op de hellingen lagen stukken plastic verspreid en zagen we vuurtjes. Hier verbleven ze, soms weken-, soms maandenlang, heb ik me later laten vertellen. Een stuk verderop lag Ceuta, met hoge hekken omgeven. Hier begon 'Fort Europa'. Bijna elke dag proberen vluchtelingen over die hekken te klimmen. Vorige week werd bij deze grens nog een vrouw betrapt die in haar koffer een Afrikaanse jongen probeerde mee te smokkelen. Enigszins bedrukt trokken we door een labyrint van hekken de grens over.

Ik sluit niet uit dat deze zomer meer toeristen, verblijvend aan de Zuid-Europese kusten, geconfronteerd worden met vluchtelingen uit het Midden-Oosten, Azië en Afrika, dood of levend. Afgelopen woensdag publiceerden wij een statistiek over het aantal verdronken vluchtelingen, vorig jaar 3500 slachtoffers in de Middellandse Zee, dit jaar staat de teller tot dusver al op 1800. Europa lijkt overspoeld te worden door vluchtelingen, op drift geraakt in hun zoektocht naar een beter of een veiliger leven. Bijna elke dag schrijft deze krant over de vluchtelingenstroom, de redenen waarom ze hun land hebben verlaten en de maatregelen die Europa wil nemen om hen tegen te houden.

Wij doen dat vanuit het besef dat we nieuws en achtergronden willen belichten. Het kan ook zo zijn, stelt onderzoekster en journaliste Mirjam Vossen, dat wij dat doen vanuit een bepaald frame, onze kijk en opvattingen over een nieuwsgebeurtenis of een bepaalde regio. Om het heel kort door de bocht te formuleren: vluchtelingen komen naar Europa omdat Afrika een door hongersnoden, burgeroorlogen, corruptie en wanbestuur geteisterd continent is. Visser deed onderzoek naar framing door journalisten en hulporganisaties. 'Wereldwijde armoede in de media' heet haar onderzoek. Zij stelt dat wij, media, te weinig oog hebben voor positieve ontwikkelingen in Afrika. Zij wijst erop dat de kindersterfte sinds 1990 wereldwijd bijna gehalveerd is. Het aantal schoolgaande kinderen in ontwikkelingslanden is gestegen van 40 tot ruim 75 procent. In Afrika groeit de democratie. Haar zorg is dat deze 'langzame vooruitgang' te weinig aandacht krijgt, waardoor het beeld bij lezers over bijvoorbeeld Afrika niet wordt bijgesteld.

Ik wil best aannemen dat het klopt wat Visser heeft onderzocht. Als krant wil je bij de feiten blijven, maar het gaat er ook om hoe je naar die feiten kijkt. De cultuur waarin je woont en werkt, de tradities van de krant, alles speelt een rol bij het beoordelen van de nieuwsgebeurtenissen. De krant probeert ook aan die andere ontwikkelingen recht te doen. Recent verbleef buitenlandredacteur Seada Nourhussen drie maanden in Nigeria om van binnenuit over dit dichtbevolkte land te schrijven.

Het waren soms hoopvolle, maar ook nuchtere verhalen. We hebben oog voor economische groei in Afrika en bestuurlijke verbeteringen. Maar we kunnen onze ogen niet sluiten voor zaken die passen in het clichébeeld over Afrika, zoals dat vele arme Afrikanen er een gevaarlijke reis voor overhebben om bij Ceuta over het hek te klimmen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden