'Hoogste alarmfase komt als paus in Jeruzalem is'

In alle opwinding over geweldplegingen die aanhangers van christelijke sektes vannacht, bij de wisseling van het millennium, in Jeruzalem zouden beramen, is er weinig aandacht besteed aan een ander, niet minder precair fenomeen: het 'Jeruzalem-syndroom'.

Van onze correspondente

Tot pasen 2001 verwacht Israël zo'n vier miljoen pelgrims, een vloed die de kans op het optreden van dit verschijnsel aanzienlijk vergroot. Volgens dr. Gregory Katz, directeur van de crisisopvang van het Kfar Saul psychiatrisch ziekenhuis in Jeruzalem en een deskundige op dit gebied, komt het Jeruzalem-syndroom al een stuk vaker voor: 35 gevallen in een 'normaal jaar', zestig in 1999. En ondanks de noodzaak van bezuinigingen heeft zijn met tweehonderd bedden uitgeruste ziekenhuis zijn capaciteit aan crisisopvang en gesloten afdelingen uitgebreid.

Het Jeruzalem-syndroom is sinds het begin van de eeuw gedocumenteerd en is in essentie een toestand van extase, die door pelgrims wordt ervaren als zij in contact komen met Jeruzalem en zijn heilige plaatsen. Sommigen van hen lijden aan de waanvoorstelling dat ze een figuur uit de Bijbel zijn. Katz: ,,Gewoonlijk een van de profeten, soms ook de messias.'' De lengte en de aard van de behandeling van het syndroom hangen af van de ziektegeschiedenis van de patiënt.

De meest 'pure' vorm van het Jeruzalem-syndroom komt doorgaans voor bij pelgrims die geen ziektegeschiedenis hebben, maar heel lang en vol spanning naar een bezoek aan het Heilige Land hebben uitgezien. Katz gelooft dat de wonderen - maar ook de beproevingen - van het moderne reisverkeer extra bijdragen aan iemands ontvankelijkheid voor het syndroom.

,,Bovenop de opwinding van zulke pelgrims kan slaapgebrek, veroorzaakt door een 'jet lag', hen nog kwetsbaarder maken voor een afglijden in een psychotische of half-psychotische toestand, die kan reiken van extreme opwinding tot agressief gedrag.''

Al met al is deze pure en minder ernstige categorie van de ziekte in drie tot vijf dagen te genezen. De patiënt ondergaat dan een behandeling met milde kalmeringstabletten, psychotherapeutische gesprekjes en een slaapmiddel om de fysieke uitputting die lange-afstandsreizigers meestal overvalt te verlichten. ,,Zulke patiënten hoeven we haast nooit op een gesloten afdeling op te nemen,'' zegt Katz.

Problematischer en lastiger te behandelen zijn die bezoekers die al met een mentale afwijking in Jeruzalem aankomen. ,,In zulke gevallen is het gedrag dat we het Jeruzalem-syndroom noemen geworteld in een al bestaande psychose,'' zegt Katz. ,,En zulke mensen zoeken Jeruzalem als reisdoel juist uit vanwége hun ziekte. Dit zijn de patiënten die geneigd zijn te geloven dat ze een van de profeten zijn of een andere figuur uit de bijbel.'' Als ze al niet met die waanvoorstelling naar het Heilige Land op weg zijn gegaan, dan zullen ze er na aankomst des te ontvankelijker voor zijn.

Deze categorie patiënten te behandelen vergt veel meer inspanning en soms ook opname op een gesloten afdeling. ,,Hier moeten we kijken naar het oorspronkelijke probleem,'' zegt Katz, ,,en dat is vaak een staat van diepe psychose, waarvan het Jeruzalem-syndroom alleen maar het jongste en meest zichtbare symptoom is.''

Merkwaardig genoeg heeft de laatste helft van december geen golf van Jeruzalem-syndroom-patiënten naar het Kfar Saul ziekenhuis gebracht, misschien omdat het aantal toeristen in Jeruzalem ver beneden de voorspellingen is gebleven. Een en ander wil niet zeggen dat Katz en zijn collega's nu achterover kunnen leunen.

,,Onze hoogste alarmfase komt bij het bezoek van de paus in maart,'' zegt hij. ,,De Heilige Vader die preekt in het Heilige Land: dat zal menig pelgrim trekken die op zoek is naar een staat van super-extase, met alle gevolgen van dien. Op zulke situaties bereiden we ons voor.''

Zijn er nog andere situaties waar hij en zijn staf zich op heeft voorbereid?

,,Nou ja,'' zegt Katz droogjes, ,,ik neem aan dat u niet vraagt wat we zullen doen als de messias vannacht komt en een psychoot blijkt te zijn.''

Afscheid (Ned. herv. kerk) op 2 januari: van Amersfoort J. Wolswinkel, ber. te Hattem; van Hoek A.P. van der Maas, ber. te Wemeldinge en Kattendijke.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden