Interview

Hoogleraar: militair ingrijpen van VS in Syrië is onverstandig

'Je zou niet eens moeten overwegen in te grijpen zonder overleg met de staten in de regio, zoals het ook ging met Libië, toen de Arabische Liga zich achter de interventie schaarde.'Beeld ap

De opmars van IS (Islamitische Staat), en meer nog de onthoofding van journalist James Foley, leiden in Washington tot de roep om een hard tegenoffensief. Minister van defensie Hagel spreekt van 'een onmiddellijke bedreiging voor de VS' en opperbevelhebber Dempsey zegt dat IS niet verslagen kan worden zonder ook hun bases in Syrië aan te vallen. Nico Schrijver, hoogleraar internationaal recht in Leiden, hoort daarin de echo van 'de oorlog tegen het terrorisme' van George W. Bush en dat stemt hem niet optimistisch.

Rechtvaardigt de dreiging van IS militair optreden in Irak en Syrië?
"In Irak vinden Amerikaanse bombardementen plaats met instemming van de Iraakse regering, dat valt nog te verdedigen, maar voor ingrijpen in Syrië geldt dat dit juridisch niet zomaar kan. De VN-Veiligheidsraad heeft juist heel recent, op 15 augustus, een afgewogen resolutie aangenomen over maatregelen tegen IS. Die resolutie zet zes IS-leiders op de Al-Kaida-sanctielijst, legt de financiering van de organisatie aan banden en voorziet in maatregelen tegen buitenlandse djihadisten. Maar het is geen machtiging voor geweld. De Russen, die met de grootste moeite akkoord gingen, hebben dat in hun stemverklaring nog eens expliciet benadrukt."

Maar is Amerika niet gewoon in oorlog met IS?
"Zodat militaire actie een vorm van zelfverdediging zou zijn? Dat lijkt me wel heel ver gaan. En het is niet toevallig dat deze geluiden uit militaire hoek komen. Maar je zou niet eens moeten overwegen in te grijpen zonder overleg met de staten in de regio, zoals het ook ging met Libië, toen de Arabische Liga zich achter de interventie schaarde. En in elk geval kan het niet zonder nadere machtiging van de Veiligheidsraad, waarin op dit moment overigens ook Jordanië zitting heeft. Eenzijdig Amerikaans-Brits optreden zou heel onverstandig zijn."

Rusland, permanent lid van de Veiligheidsraad, vindt dat de VS en de Navo in Libië veel te ver zijn gegaan, en zal nooit akkoord gaan met soortgelijk ingrijpen in Syrië. Maar doet dat er nog toe? De Russen hebben zelf de Krim geannexeerd en de diplomatieke relatie met het Westen is al op een dieptepunt.
"Rusland heeft wel degelijk zijn verantwoordelijkheid genomen, door in te stemmen met de maatregelen van resolutie 2170. Nee, die is niet tandeloos, eigenlijk staat bijna alles erin wat zonder militair optreden denkbaar is. Bovendien moet je je afvragen hoe zinvol het is om je met geweld te mengen in het kruitvat van de Syrische burgeroorlog of, wie weet, het gehele Midden-Oosten."

Voor Assad zouden westerse aanvallen op IS wel handig zijn.
"Stel dat hij daar om zou vragen, en IS wordt in Syrië een kopje kleiner gemaakt, wie neemt dan hun plaats in? Misschien wel organisaties die geen haar beter zijn."

Wordt zo langzamerhand het 'Recht op bescherming' (R2P; Right to Protect), dat VN-staten mandaat geeft in te grijpen in andere landen, geen leeg concept?
"Nee, want dat staat niet gelijk aan de inzet van militaire middelen. Er zijn ook andere instrumenten voor conflictbeheersing, zoals sancties en de rechtspraak van het Internationaal Strafhof, maar ook humanitaire hulp, desnoods zonder toestemming van het land in kwestie. Dat is hier ook toegepast: vanuit Turkije zijn hulpgoederen Syrië binnengebracht, zonder toestemming van Damascus."

Uw Amerikaanse collega Eric Posner zei onlangs in deze krant dat het internationale recht eigenlijk niets voorstelt. Staten gaan hun gang, er is hoogstens sprake van samenwerking, niet van overstijgend recht.
"Maar internationaal recht is nu juist een van de pijlers van internationale samenwerking. Posner relativeert dat weg, maar hij was dan ook een van de architecten van de war on terror van Bush. Ik denk er dus anders over, zeker gezien vanuit Nederlands perspectief: we kunnen niet zonder het internationale recht. Al was het maar vanwege de les van het unilaterale geweld van de afgelopen 25 jaar. Zo succesvol was dat niet."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden