Hoogleraar in de mientjanfaberkunde

Mient-Jan Faber verlaat het Interkerkelijk Vredesberaad en wordt in maart benoemd tot bijzonder hoogleraar aan de Vrije Universiteit. Het is een overstap waarmee beide partijen tevreden zullen zijn. Het IKV wil al sinds de Irak-oorlog van Faber af en de VU kan zich profileren met een bekende Nederlander.

Bijdrage: Joep Engels

Faber is niet het eerste kopstuk dat als boegbeeld van een universiteit mag fungeren, maar zijn soort begint wel uit te sterven. In de jaren tachtig en negentig bestormden prominenten de academies. Vooral oud-bewindslieden waren erg in trek op de alma mater. Een greep uit de lange rij: Pieter Winsemius zat in Tilburg, Jan de Koning en Willem Vermeend in Groningen, Frans Andriessen in Utrecht en Bram Peper op Nijenrode. Die hoogleraarschappen waren niet altijd een succes. Veel oud-ministers/bijzondere professoren waren zelden aanwezig en hun wetenschappelijke inbreng stelde nogal eens teleur.

Zo denkt de Universiteit van Tilburg met gemengde gevoelens terug aan het professoraat van Ruud Lubbers. Aan het eind van zijn politieke loopbaan in Nederland had Lubbers enkele mooie internationale posten misgelopen. De speciale leerstoel Globalisering die de Tilburgse universiteit voor hem had gecreëerd, was vermoedelijk niet meer dan een troostprijs. Maar Lubbers begon enthousiast aan deze klus. En dat was de universiteit in eerste instantie ook. De CDA'er wist met zijn grote netwerk deuren te openen die anders voor de universiteit gesloten zouden blijven. En studenten hingen aan zijn lippen, vooral wanneer hij verhalen uit de oude Haagse doos begon te vertellen.

Maar zijn collega-professoren hadden hun bedenkingen over de wetenschappelijke kwaliteiten van Lubbers, die professor in de Globlabla werd genoemd. ,,Zijn theorie is erg populair, maar heeft één groot nadeel. Ze klopt niet'', zei één van hen.

Tegenwoordig zijn universiteiten niet meer zo happig op het binnenhalen van niet-wetenschappelijke coryfeeën. Ook het instituut bijzonder hoogleraar zelf wordt wat kritischer bekeken. Vroeger was dit een welkome aanvulling op het vaste hooglerarencorps. Een stichting van buiten de universiteit klopte bij de academiepoort aan, bracht een zak geld mee en vroeg toestemming om daarvan een hoogleraar te mogen betalen. Waarom zou je zo'n aanbod weigeren?

Verblind soms door de eigen gretigheid haalde men van alles binnen. Dieptepunt in die reeks was wel het hoogleraarschap van Frans Plooij in Groningen. Plooij was auteur van 'Oei, ik groei', een immens populair boekje dat beschreef hoe de ontwikkeling van een kind zich in acht sprongen voltrok. Professor Plooij -zo stond het nu ook op de achterflap- trok een promovenda aan die de theorie moest uitdiepen. Maar in plaats daarvan kwamen haar bevindingen haaks op de sprongentheorie te staan.

De rapen waren gaar. Plooij begon stennis te schoppen, tot aan de promotie van de promovenda in 1997 toe. Een jaar later werd de benoeming van Plooij, die zich al een paar jaar niet meer op de faculteit had vertoond, niet meer verlengd.

Het denken over de bijzondere leerstoelen was toen al in volle gang. De Nijmeegse universiteit had, voor zover wij weten, de primeur van een geweigerde professor. Eind jaren tachtig stond daar de benoeming van generaal G. Berkhof op de agenda, die een leerstoel, ingesteld door de Atlantische Commissie, zou gaan bezetten. Het leek een formaliteit te worden, totdat een oplettende toehoorder de studenten in de faculteitsraad influisterde dat de Atlantische Commissie een denktank van de NAVO was en Berkhof ook wel bekend stond als Sjakie Plof. Meer hoefden de studenten niet te weten. Toen de kruitdampen waren opgetrokken, was ook de Atlantische leerstoel in rook opgegaan.

Externe stichtingen die leerstoelen willen vestigen, worden nu een stuk kritischer getoetst. We mogen aannnemen dat de Vrije Universiteit weet wie ze binnenhaalt -de leerstoel van Mient-Jan Faber wordt door het Interkerkelijk Vredesberaad gefinancierd. Ook zijn wetenschappelijke inbreng zal geen grote geheimen brengen.

Officieel gaat Faber de bijzondere leerstoel Citizen involvement in war situations bekleden. Vrij vertaald: burger bemoeienis met oorlogszaken. Faber wordt dus professor in de mientjanfaberkunde.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden