Hoogleraar: executeurs klungelen maar wat aan

Archieffoto van activisten die protesteren tegen de doodstraf. Beeld epa
Archieffoto van activisten die protesteren tegen de doodstraf.Beeld epa

Executies moeten humaan verlopen, vinden ze in de Verenigde Staten. Toch ging het een paar keer gruwelijk mis. Een gebrek aan de juiste medicatie, zeggen betrokkenen. Maar volgens William Schabas is juist een gebrek aan kennis het probleem. "De mensen die de executies uitvoeren zijn niet medisch onderlegd. Ze klungelen maar wat aan", aldus de hoogleraar internationaal recht.

Jeannine Julen

Het meest recente voorbeeld van een slecht verlopen doodstraf is die van afgelopen nacht. De 38-jarige Clayton Lockett moest binnen een paar minuten dood zijn, maar opende al snel zijn ogen weer. Hij kreeg stuiptrekkingen, begon te schuimbekken en kwam drie kwartier later door een hartstilstand om het leven.

In februari ging het ook al mis. Dennis McGuire (53) begon hevig te ademen nadat hij de dodelijke injectie toegediend had gekregen. "Zijn buik zwol kort na de injectie behoorlijk op. De elf minuten daarna zag ik hem met gebalde vuisten naar lucht happen", schreef pastor Lawrence Hummer in The Guardian.

In beide gevallen werd er geëxperimenteerd met nieuwe medicatie. Tot 2011 kwamen de middelen die wel tot een snelle dood leiden uit Europa. Maar nu de Europese Unie weigert mee te werken aan de doodstraf, is aan de export van de benodigde medicijnen een halt toegeroepen. Executeurs zijn zelf aan het knutselen geslagen, melden diverse media nu. Met alle gevolgen van dien. Het roept de vraag op: is het zo moeilijk om een executie humaan te laten verlopen of willen ze de gedetineerden toch stiekem pijnigen?

Dat is een moeilijke discussie, zegt William Schabas, hoogleraar internationaal recht aan de Middlesex University. "Als de Staat iemand om het leven brengt, is het altijd lastig om te spreken over humaniteit. Vroeger was het juist de bedoeling dat een executie pijn deed. De gevangene moest lijden. Pas later kwam de roep om een humane uitvoering van de doodstraf. Je moet nagaan dat straffen als de gaskamer en de elektrische stoel zijn ingevoerd omdat ze humaner waren dan bijvoorbeeld het vuurpeloton. Met de dodelijke injectie is er juist vooruitgang geboekt. Niet alleen in de Verenigde Staten, maar ook daar buiten."

De executie van Clayton Lockett in een gevangenis in Oklhahoma leidde tot veel ophef. Beeld epa
De executie van Clayton Lockett in een gevangenis in Oklhahoma leidde tot veel ophef.Beeld epa

Maar ook met die dodelijke injectie lijkt het erop dat de gevangene pijn moet lijden. Je gaat toch niet experimenteren met middelen als je wil dat het humaan verloopt?
"Dat zou kunnen. Maar wat je niet moet vergeten is dat al die experimenten niet zijn toegestaan in de wetenschap. Artsen mogen volgens de medische richtlijnen ook niet meewerken aan de doodstraf. De mensen die de dodelijke cocktails samenstellen zijn daarom niet medisch onderlegd. Ze zullen vast een medisch boek hebben opengeslagen, maar verstand van zaken hebben ze niet. Het gaat hier echt om amateurwetenschappers. Je hebt namelijk geen universitaire minor 'Hoe breng ik mensen om het leven?'. Deze mensen klungelen maar wat aan."

Wat is hun achtergrond?
"Om je een voorbeeld te geven. Fred Leuchter, de man die verschillende Amerikaanse Staten zo ver kreeg om de oorspronkelijke dodelijke cocktail te gebruiken, heeft helemaal geen medische achtergrond. Hij doet twee dingen in het leven: enerzijds promoot hij de dodelijke injectie en anderzijds staat hij bekend als Holocaustontkenner. Soms wordt hij tijdens rechtszaken over de Holocaust opgeroepen als expert. Daar beweert hij dan dat mensen niet sterven van opsluiting in een gaskamer. En dat is dan een van de voornaamste figuren die betrokken is bij de ontwikkeling van de dodelijke injectie."

Waarom dienen ze niet gewoon een hoge dosis morfine toe? Of een ander euthanasieachtig middel. Dan weet je zeker dat de gevangene geen pijn lijdt.
"Ik geloof dat de theorie erachter is dat het ook fijn moet zijn om naar te kijken. Bij zo'n executie zijn altijd getuigen aanwezig en die moeten het gevoel hebben dat het niet naar is wat ze zien. Gedetineerden worden eerst onder narcose gebracht, krijgen daarna een spierverslapper en tot slot een middel dat hun hart doet stoppen. Die spierverslapper zorgt ervoor dat je de stuiptrekkingen niet ziet. Dat is bij een gewone euthanasie soms wel het geval. Mensen zijn dan wel buiten bewustzijn, maar krijgen dan toch hevige stuiptrekkingen die pijnlijk lijken."

Dus het gaat helemaal niet om een humane doodstraf?
Het gaat erom dat mensen ernaar durven kijken.
"Daar heeft het ook mee te maken ja."

Waar komen de medicijnen vandaan die ze nu gebruiken?
"Dat weet niemand. Alles gebeurt buiten de wet om. Als je in Amerika naar de apotheek gaat om een middel te halen, moet het zijn getest in een laboratorium. Dat is bij de executiemiddelen niet het geval. Je kunt ze ook niet testen op mensen, dus dat maakt het al moeilijk. Ik geloof ook niet dat het mogelijk is om mensen met een injectie humaan om het leven te brengen. De mensen die dat wel kunnen, wetenschappers, houden zich er ver van."

Wordt met de ophef over de dood van Lockett en andere slecht verlopen executies de druk opgevoerd om de doodstraf te beëindigen?
"Ik denk van wel. In de Verenigde Staten zijn ze al wel een flink eind op weg. Het aantal uitgevoerde executies daalt gestaag. Er zijn in de geschiedenis nog nooit zo weinig executies uitgevoerd als nu. Ook de publieke opinie draait bij. Een paar jaar geleden was 85 procent van de Amerikanen nog voor de doodstraf. Nu is dat nog maar 62 procent. De dood van Lockett kan ervoor gezorgd hebben dat het percentage nog iets is gedaald. Mensen beseffen nu steeds meer: als we het in 2014 met al de middelen die we hebben niet kunnen, dan kunnen we het helemaal niet."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden