Uitspraak

Hooggerechtshof VS maakt eind aan landelijk recht op abortus

Pro-abortus-activisten reageren op het besluit van het Hooggerechtshof. Beeld Getty Images
Pro-abortus-activisten reageren op het besluit van het Hooggerechtshof.Beeld Getty Images

Het Amerikaanse Hooggerechtshof heeft een einde gemaakt aan het landelijke recht op abortus. De afzonderlijke staten van de VS gaan voortaan zelf over abortus.

Bas den Hond

Dat kiezen voor abortus een grondrecht zou zijn voor Amerikaanse vrouwen, was een vergissing van het Hooggerechtshof een kleine vijftig jaar geleden en het werd hoog tijd dat recht te zetten. Onder dat motto haalde de huidige conservatieve meerderheid van dat hof vrijdag een streep door het landelijke recht een zwangerschap af te breken.

Het hof keurde een wet van de staat Mississippi goed die abortus verbiedt bij een zwangerschap van meer dan 15 weken. Maar de kern van de uitspraak is dat de afzonderlijke staten voortaan zelf over abortus gaan.

26 staten beperken of verbieden abortus

In dertien daarvan zal abortus binnen een maand verboden of zeer streng beperkt zijn. Ze hebben wetten aangenomen die in werking zouden treden zodra het hof het beroemde precedent ‘Roe versus Wade’ zou loslaten, het arrest dat in 1973 abortus uit de criminaliteit haalde. In nog eens dertien staten zijn strenge wetten in behandeling. De conservatieve staat Missouri heeft uren na de uitspraak van het hof het recht op abortus geschrapt.

Dat dit zou gebeuren, was al duidelijk toen vorige maand een concept-uitspraak uitlekte, die de beslissing van destijds met de grond gelijk maakte. Donderdag bleek dat de maanden van overleg en onderhandelingen tussen de negen rechters niet tot een tussenoplossing hebben geleid.

Biden spreekt van ‘tragische fout’, Trump prijst besluit

Het schrappen van het landelijk recht op abortus is “een tragische fout”, reageert Joe Biden. De Amerikaanse president zei dat “de gezondheid en levens van vrouwen daardoor gevaar lopen” en dat dit gebeurt in naam van een “extreme ideologie”. Verder zei de president dat vrouwen die in staten wonen waar abortus is verboden, altijd nog naar staten kunnen gaan waar abortus wel is toegestaan. Ook deed hij een oproep om bij de tussentijdse verkiezingen te stemmen op volksvertegenwoordigers die zich sterk maken voor abortus.

‘Geen rust maar debat’

In het arrest schrijft rechter Samuel Alito: “Roe zat er vanaf het begin totaal naast. De redenering was buitengewoon zwak en het arrest had schadelijke gevolgen. En in plaats van een landelijke rust te laten neerdalen over het abortusvraagstuk, zorgde het voor een oplaaiend debat en steeds diepere verdeeldheid. Het is tijd om de Grondwet te gehoorzamen en de kwestie weer over te laten aan de volksvertegenwoordigers.”

De zwakte waar tegenstanders van abortus tientallen jaren op hebben gehamerd, is dat de Grondwet abortus niet noemt. Vijftig jaar geleden concludeerde het Hooggerechtshof dat de algemene belofte van de Grondwet van vrijheid voor elke burger inhoudt dat die ook een recht heeft op privacy, en dat daarom een vrouw de beslissing over een zwangerschap binnen zekere grenzen zelf moet kunnen nemen.

Maar de conservatieve lichting rechters die nu in het Hooggerechtshof de meerderheid heeft, is afkerig van het ‘uitvinden’ van rechten die niet in de wet staan.

Democraten woedend

De uitspraak betekent dat ook andere verworvenheden van vrouwen op het spel staan, zeker als die door conservatieve Amerikanen als abortus worden gezien, zei een woedende Nancy Pelosi, de Democratische voorzitter van het Huis van Afgevaardigden na de uitspraak. “Dit gaat ook over IVF, en anticonceptie. En het is zo’n tegenstelling: donderdag verbood het Hof staten om wetten te maken die het recht om wapens te dragen reguleren, vandaag zeggen ze precies het omgekeerde. De hypocrisie is gigantisch, de schade is eindeloos.”

De Democraten vrezen dat het ontkennen van een recht op privacy ook andere door het hof toegekende rechten zal aantasten, zoals het homohuwelijk.

En volgens Pelosi is het overlaten van abortus aan de staten nog maar de eerste stap. Als het aan de Republikeinen ligt, vreest ze, komt er een wettelijk verbod op abortus in het hele land.

Maar de Republikeinse fractieleider in de Senaat, Mitch McConnell, noemde het arrest ‘moedig en ‘correct’, en vond het ‘een historische overwinning voor de Grondwet en de meest kwetsbaren in onze samenleving.’

Amerikaanse conservatieve staten kondigen plannen aan om abortus te verbieden, liberale beloven abortusrechten te beschermen

Naast Missouri hebben ook South Dakota en Indiana aangekondigd stappen te zetten om abortus te verbieden, terwijl abortusaanbieders in Wisconsin zeggen dat de procedure daar nu verboden is. Het besluit van het Hooggerechtshof om het grondwettelijke recht op abortus teniet te doen, geeft alle vijftig staten de vrijheid de procedure te verbieden.

Bijna de helft van de staten zal dit naar verwachting in een of andere vorm doen, waarbij dertien staten -voornamelijk in het meer conservatieve en religieuze zuiden - vertrouwen op bepaalde wetten die vrijwel automatisch van kracht zijn geworden door het besluit van het hof. De Republikeinse gouverneur Kristi Noem van South Dakota zei dat een dergelijke wet betekende dat abortus in haar staat illegaal is geworden, behalve als het leven van de vrouw die bevalt in gevaar is.

De gouverneur van Indiana, Eric Holcomb, maakte bekend dat hij het parlement van de staat heeft opgeroepen op 6 juli bijeen te komen. “Ik ben duidelijk geweest door te zeggen dat ik pro-life ben. We hebben een kans om vooruitgang te boeken in het beschermen van de onschendbaarheid van het leven, en dat is precies wat we zullen doen”, tweette hij.

Lokale media in Wisconsin melden dat Planned Parenthood, de toonaangevende abortusaanbieder in de VS, patiënten die voor abortus zijn ingepland, wegstuurde “omdat abortus nu illegaal is” in de staat.

Een aantal liberale Amerikaanse staten heeft aangekondigd het abortusrecht te willen beschermen. De gouverneurs van onder meer Californië, Oregon, Washington, Massachusetts, New Jersey en New York hebben dat vrijdag uitgesproken. “We zullen altijd een veilige haven zijn voor iedereen in het hele land die een abortusbehandeling nodig heeft. Je hebt mijn woord”, schreef gouverneur Kathy Hochul van de staat New York.

“Dit is niet het Amerika dat we kennen”, zei de Californische gouverneur Gavin Newsom. “Californië heeft zich verenigd met Washington en Oregon om een ​​offensief aan de westkust te vormen om het recht op vrijheid van keuze rondom voortplanting in onze staten te beschermen.” De bestuurder van New Jersey, Phil Murphy, heeft een soortgelijke verklaring afgelegd. De gouverneur van Massachusetts, Charlie Baker, ondertekende een bevel om de rechten te beschermen.

Californië nam dezelfde avond nog het voortouw: in hoofdstad Sacramento ondertekende Newsom een nieuwe wet die Californische abortusaanbieders beschermt tegen civielrechtelijke uitspraken in andere staten. Het is volgens het kantoor van de gouverneur “een van de meer dan twaalf aan abortus gerelateerde wetten die hij in de nabije toekomst zal bekrachtigen”. (ANP)

Negatieve internationale reacties op abortusbeslissing VS

Internationaal wordt er teleurgesteld gereageerd op het besluit van het Amerikaanse Hooggerechtshof. De Britse premier Boris Johnson noemt het een “grote stap achteruit”. Tedros Adhanom Ghebreyesus van wereldgezondheidsorganisatie WHO: “Ik ben erg teleurgesteld omdat vrouwenrechten moeten worden beschermd. En ik had verwacht dat Amerika dergelijke rechten zou beschermen.”

De Canadese premier Justin Trudeau heeft het over “afschuwelijk nieuws” uit de Verenigde Staten. “Mijn hart gaat uit naar de miljoenen Amerikaanse vrouwen die nu op het punt staan hun wettelijke recht op abortus te verliezen”, zei hij op Twitter. “Geen enkele regering, politicus of man mag een vrouw vertellen wat ze wel en niet met haar lichaam mag doen.”

De Franse president Emmanuel Macron zei dat het hof met zijn besluit aan de vrijheden van vrouwen tornt. Macron twitterde dat hij solidair is met de vrouwen en dat hun vrijheden beschermd moeten worden. Michelle Bachelet, mensenrechtenchef van de Verenigde Naties, stelde dat het vernietigen van het federale abortusrecht een grote klap is voor de mensenrechten van vrouwen. “Toegang tot veilige, legale en effectieve abortus is stevig verankerd in de internationale mensenrechtenwetgeving”, stelde Bachelet. Ze zei dat vrouwen daardoor hun eigen keuzes kunnen maken over hun lichaam en leven.

“Abortus verbieden leidt nooit tot minder abortus, enkel tot meer onveilige abortussen”, twitterde de Belgische minister-president Alexander De Croo. (ANP)

Lees ook:

Het schrappen van het recht op abortus zou heel Amerika veranderen

Het Hooggerechtshof lijkt met het schrappen van het recht op abortus het leven van vrouwen én het Amerikaanse politieke landschap overhoop te ploegen. Vijf vragen over een hoogst controversiële uitspraak.

Abortus verbieden? Dan wordt Californië een toevluchtsoord. ‘We huren nu al extra personeel in’

Nu het landelijke recht op abortus in de Verenigde Staten op de tocht staat, wil de progressieve staat Californië een zogeheten sanctuary state worden: een toevluchtsoord waar mensen uit andere staten naar kunnen uitwijken als ze ongewenst zwanger raken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden