Hoog tijd dat Europa kracht toont

Buitenlands beleid Vuile handen maken: als het om de veiligheid van Europa gaat, kan het soms niet anders, aldus Han ten Broeke.

Niemand neemt op korte termijn de leidende rol over van de Amerikanen

Zo mogelijk nog schadelijker dan de fout die de Europese Unie heeft gemaakt door te veel landen met verschillende economische opvattingen in het keurslijf van de euro te dwingen, is de fout om naakt en onbeschermd in de eigen directe internationale omgeving te staan.

Wie in een omgeving vol instabiliteit en chaos de binnengrenzen opheft zonder de buitengrenzen op te trekken, maakt zichzelf buitengewoon kwetsbaar. We zien dat voor onze ogen gebeuren: de toestroom van vluchtelingen, migranten en gelukszoekers treft de achilleshiel van de Europese Unie. Samen met de dreiging van islamitisch extremisme - die zich niet alleen aan onze buitengrenzen maar ook in onze binnensteden manifesteert - tast deze bedreiging het zelfvertrouwen bij mensen aan. Blijft Nederland nog wel Nederland?"

In ons buitenlands beleid moeten we ons daarom concentreren op onze directe omgeving en de meest urgente externe dreigingen die onze manier van leven raken: massamigratie en islamitisch extremisme. Dat vraagt om een realistische benadering. Niets minder dan de toekomst van de EU hangt af van de mate waarin zij nu laat zien of zij over handelingsvermogen beschikt.

Meer deals

De deal met Turkije over de terugname en opname van Syrische vluchtelingen is, zoals mijn partij vorig jaar bepleitte in het plan-Azmani, slechts een eerste stap en verdient brede navolging. We zullen met alle landen van waaruit vluchtelingen het laatste stuk richting Europa afleggen dergelijke deals moeten sluiten.

Het recente rapport van de Adviesraad voor Internationale Vraagstukken (AIV), 'Veiligheid en stabiliteit in noordelijk Afrika', bevestigt dat de Nederlandse regering moet inzetten op een integrale civiel-militaire benadering, waarbij migratie- en terreurbestrijding centraal staan. Dat is hoopvol, maar het is ook weleens anders geweest.

In 2009 stelde de VVD dat een geloofwaardige Europese Unie haar buitengrensbewaking moest militariseren. Hoon viel ons ten deel. Roepen om 'Fort Europa' getuigde immers van grote ketterij. Toen in 2011 de Arabische Lente zich doorzette, waarschuwde de VVD dat 'een bootje snel genomen was'. En wederom was misprijzen ons deel. Wie toen niet op de tafel durfde te dansen voor de hoop van deze 'lente' verlangde zeker stiekem naar de stabiliteit van Arabische dictaturen. Het kan verkeren.

Stabiliteit

Als handelsland is Nederland, nog meer dan andere landen, gebaat bij een stabiele en voorspelbare wereldorde. Die orde is decennialang gegarandeerd door de Amerikanen, maar dat is onder president Obama veranderd. De VS zijn niet langer de grootmacht die zij waren onder president Teddy Roosevelt, niet meer de sponsor van vrijheid en democratie onder president Woodrow Wilson, en zeker niet meer de mondiale politieagent die zij waren onder president Franklin Roosevelt. De Verenigde Staten zijn, vrij naar voormalig Secretary of State Henry Kissinger, een 'ambivalent superpower' geworden, worstelend met hun rol in de wereld en moe van het 'Amerika-zijn'.

Links Nederland kan zichzelf daarmee feliciteren. Jarenlang wilde men af van de Amerikaanse bemoeizucht en interventiedrang. Dit is het resultaat: een wereld vol wanorde waarin Europa voortdurend wordt uitgedaagd om in te grijpen. Waar vroeger een telefoontje uit Washington volstond om een losgeslagen dictator tot de orde te roepen, moeten we de problemen nu zelf te lijf gaan. Het is 'every nation for itself'. Niemand gaat de leidende rol namelijk van de Amerikanen overnemen. In ieder geval niet op korte termijn.

We moeten het dus zelf gaan doen. In het belang van onze eigen vrijheid en veiligheid zal Nederland, samen met gelijkgestemde partners, flexibele allianties moeten aangaan en versterken. Alleen op die manier kan een zekere mate van zekerheid en stabiliteit worden gecreëerd. Dat is momenteel de grootste uitdaging voor de westerse wereld. Waar de bestaande orde erodeert, moet - uit realistische, en niet uit conservatieve overwegingen - een nieuwe vorm van orde worden geschapen.

Bevolkingsexplosie

Het is een goede start dat de Europese Commissie in navolging van de deal met Turkije en in lijn met het plan van mijn partij nu afspraken probeert te maken met landen in Afrika en het Midden-Oosten over migratie en veiligheid. Niet in de laatste plaats omdat zich in die regio's een bevolkingsexplosie voordoet: de VN voorspellen dat in 2050 meer dan tweemaal zoveel mensen in Afrika wonen als nu.

De kans dat velen van hen een beter leven zullen proberen te zoeken in Europa is levensgroot. En hoe begrijpelijk dat ook is, het kan niet. De Commissie stelt daarom afspraken voor met landen zoals Jordanië, Libanon, Niger, Nigeria, Senegal, Mali, Ethiopië, Tunesië en Libië. Landen die meewerken aan het versterken van grensbewaking en de terugkeer van uitgeprocedeerde asielzoekers krijgen (financiële) steun. Andersom worden landen die tegenwerken hierop gekort.

Het is zaak dat deze afspraken met zoveel mogelijk relevante landen zo snel mogelijk vorm krijgen. Bij voorkeur gebeurt dat in Europees verband, omdat op die manier de grootste effecten kunnen worden afgedwongen.

Lukt dat niet dan moeten Europese lidstaten als Nederland het initiatief nemen en overgaan tot het sluiten van bilaterale akkoorden, naar voorbeeld van de afspraken tussen Spanje en Mauritanië over het tegenhouden van migranten.

Europa zal verweten worden de handen vuil te hebben gemaakt. Maar als dat bijdraagt aan een stevige buitengrens en een veilig Europa, dan kan dat zomaar een redelijke prijs blijken.

Een oproep tot solidariteit met vluchtelingen bij Checkpoint Charlie in Berlijn. foto getty

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden