Hoog spel in Washington rond 'shutdown' overheidsdiensten

Het Capitool waar het Amerikaanse Congres bijeenkomt. Beeld EPA

Veel landelijke overheidsdiensten in de Verenigde Staten zitten even zonder geld, honderdduizenden ambtenaren moeten tijdelijk thuisblijven. Republikeinen en Democraten geven elkaar ondertussen de schuld.

De overheid op slot - hoe kan dat?

Sinds de verkiezingen van november 2016 zit een Republikeinse president in het Witte Huis en heeft die partij de meerderheid in beide Huizen van het Congres. Maar om wetten aangenomen te krijgen, zijn in de Senaat zestig van de honderd stemmen nodig - en de Republikeinen hebben er maar 51. Dat geeft de oppositie, in dit geval de Democraten, de macht wetten de blokkeren. 

Veel moeilijker is het voor hen, af te dwingen dat een wet wordt aangenomen. Maar dat lukt soms toch, door een andere wet, waarvan iedereen vindt dat die aangenomen moet worden, 'in gijzeling te nemen'. Zoals een begroting. Sinds 1970 gingen door zo'n blokkade achttien keer de overheidsloketten dicht. Zes keer duurde het langer dan tien dagen en een keer, in 1995/1996, duurde het drie weken. In zo'n geval gaan essentiële diensten gewoon door, maar levert het ontwrichting op, economische schade en woede bij de kiezers.

Waar gaat het conflict over?

De Democraten blokkeerden vrijdagavond een begroting, die de overheid tot 16 februari van geld had moeten voorzien, omdat ze een oplossing willen voor de 'Dreamers', een kleine 800.000 mensen die ooit als kind met hun ouders illegaal naar de VS kwamen. Onder de regering-Obama was deze groep van uitzetting gevrijwaard, de regering-Trump houdt daar in maart mee op. De Republikeinen willen de Dreamers in principe laten blijven, maar willen in ruil een strenger immigratiebeleid. 

Volgens de Democraten mag die groep geen speelbal worden, ze eisen dat een regeling voor hen meelift in de begroting. De Republikeinen hadden hun best gedaan een tegenstem tegen die begroting politiek zo onverteerbaar mogelijk te maken. Niet alleen het openhouden van de overheid stond op het spel, maar ook het verlengen van een programma dat negen miljoen kinderen uit arme gezinnen een zorgverzekering geeft.

Wie krijgt er de schuld van?

Voor de meeste Amerikanen bevestigt een 'shutdown' het beeld dat 'Washington' er niets van bakt. De partij die als hoofdschuldige wordt gezien, betaalt daarvoor een hoge prijs in de peilingen, en mogelijk bij de Congresverkiezingen in november. 

De Republikeinen noemen het fiasco de 'Schumer Shutdown', naar de Democratische fractievoorzitter Chuck Schumer, en zeggen dat de Democraten liever illegale immigranten helpen dan arme kinderen. De Democraten zeggen dat daar helemaal niet tussen gekozen hoeft te worden, en hebben het over de 'Trump Shutdown'. Niet alleen omdat Trump het boegbeeld is van de Republikeinen, maar ook omdat zijn bijdrage aan de onderhandelingen niet erg constructief was. Een paar keer reageerde hij positief op voorstellen, om ze even later af te kraken. "Het is alsof je onderhandelt met gelatinepudding", zei Schumer.

Hoe komen ze er uit?

Uiteindelijk gaat een 'shutdown' altijd weer voorbij. Soms geeft een van beide partijen het op, zoals in 2013 nadat de Republikeinen twee weken lang vergeefs probeerden het zorgstelsel Obamacare te blokkeren. Soms komt er een compromis waarin beide partijen hun gezicht redden. 

Een zo'n voorstel kwam gisteren van de Democratische afgevaardigde Luis Gutierrez: geef Trump de gevraagde miljarden dollars voor zijn geliefde muur bij Mexico. "Ik denk dat het een monument wordt van geldverspilling en stupiditeit, maar als ik bakstenen moet stapelen om levens te redden, dan koop ik bakstenen."

 President Trump twitterde dat de Senaat gewoon de regel moet afschaffen dat daar zestig stemmen nodig zijn voor het aannemen van een wet. Dat kan paradoxaal genoeg met een meerderheid van 51 stemmen. Maar de Republikeinen voelen daar niets voor. Want of ze nu de schuld van de shutdown krijgen of niet, na november zijn ze misschien zelf die minderheid die zich vastklampt aan dit machtsmiddel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden