Hoofdpijndossier blijft Merkel achtervolgen

De zaak van de Vertriebenen blijft de relaties tussen Polen, Tsjechië en Duitsland verzuren. Maar ook in Duitsland zelf ligt de kwestie gevoelig.

De huidige regering-Merkel heeft van de vorige regering-Merkel een hete aardappel geërfd, en die heet Erika Steinbach.

De voorzitster van de Bond der Verdrevenen en een partijgenote van Angela Merkel, eist een plaats in het stichtingsbestuur van een nieuw te bouwen museum. Dat moet een documentatie- en herdenkingscentrum worden voor de geschiedenis van de Vertriebenen, de miljoenen Duitsers die aan het einde van en na de Tweede Wereldoorlog uit het huidige Polen naar Duitsland kwamen.

Steinbach is de drijvende kracht achter het museum, dat in Berlijn is gepland. Het is omstreden, onder meer vanwege de relatie met Polen, dat vreest dat alleen het lot van de verdreven Duitsers zal worden belicht, en niet dat van gevluchte en vermoorde Polen en andere Oost-Europeanen. De Bondsdag besloot vorig najaar tot de oprichting van de stichting ’Vlucht, verdrijving en verzoening’. Tot woede van de Polen dreigde Steinbach in het bestuur te komen. In maart van dit jaar trok zij zich onder druk van de Bondsregering terug als kandidate, maar nu is ze weer terug op het toneel.

Steinbach, christen-democratisch afgevaardigde voor Frankfurt in de Bondsdag, bepleit al jaren aandacht en eerherstel voor de verdrevenen uit Pruisen, Silezië en Pommeren, provincies die bij Polen werden gevoegd. Zij werd in 1943 in Polen geboren, als dochter van een Duitse officier uit Hessen die daar voor de Luftwaffe werkte.

In 1945 vluchtte haar moeder met de kinderen voor het oprukkende Rode Leger. Steinbach maakte zich voor altijd vijand van de Polen door begin jaren negentig tegen de officiële bevestiging te stemmen van de Oder-Neisse-grens, de huidige grens tussen Polen en Duitsland. Ook uitte ze haar twijfel of de Polen destijds wel klaar waren voor toetreding tot de Europese Unie.

In de Poolse pers is zij meermalen afgebeeld als nazi. Wladyslaw Bartoszewski, Auschwitz-overlevende en verantwoordelijk voor de Pools-Duitse relaties namens de regering van Donald Tusk, vergeleek Steinbach dit jaar met Richard Williamson, de Britse bisschop die de Holocaust ontkent.

De Bond der Verdrevenen (twee miljoen leden) en Steinbach zelf zetten nu, met een nieuwe regering en een nieuwe Bondsdag, opnieuw in op een plaats voor Steinbach in het stichtingsbestuur. De meningen zijn ook in het kabinet verdeeld: minister van buitenlandse zaken Guido Westerwelle (FDP) kondigde aan tegen haar kandidatuur te stemmen, mocht ze genomineerd worden. Dit kan de verhoudingen met Polen alleen maar belasten, zei hij. Dat klonk ferm, maar tijdens een kabinetsberaad deze week werd de kwestie-Steinbach als, inderdaad, een hete aardappel vooruit geschoven.

De sociaal-democratische oppositie was geërgerd over het uitstel van de regering. De besluiteloosheid tast de ’zeer gevoelige’ Duits-Poolse verhoudingen aan, zei SPD-fractieleider Frank-Walter Steinmeier. De bondskanselier zelf houdt haar kaarten op de borst, maar andere CDU’ers en vooral de CSU maken zich sterk voor Steinbachs kandidatuur. Volgens Wolfgang Bosbach, vicevoorzitter van de CDU/CSU-fractie in de Bondsdag, laat Westerwelle zijn oren te veel naar de Polen hangen.

Steinbach zelf heeft inmiddels de regering een ultimatum gesteld. Zij eist voor het einde van het jaar een beslissing over haar nominatie. Niet uit ijdelheid, benadrukte de CDU-politica, maar omdat haar vereniging niet wil dat er zo met haar voorzitter wordt omgegaan.

Tijdens de kerstdagen heeft de regering alle tijd om over haar kandidatuur na te denken, aldus Steinbach donderdag: Kerstmis is immers ’een feest van verzoening’.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden