Hoofdofficier tabakszaak: Ik doe een juridische toets, geen maatschappelijke

Beeld ANP XTRA

Marianne Bloos is hoofdofficier van justitie van het Functioneel Parket in Amsterdam. Ze gaf leiding aan een groep officieren van justitie die besliste over de strafklacht tegen de tabaksindustrie.

Waarom duurde het zo lang voordat er een beslissing was?

"We hebben echt grondig onderzoek gedaan. We hebben niet alleen maar gekeken naar de aangifte maar we hebben ook zelfstandig gekeken of er wellicht sprake was van andere, mogelijk strafbare feiten. Dus we hebben niet gedacht toen we klaar waren met het bestuderen van de aangifte: nu is het klaar. Zorgvuldigheid kost tijd."

Hoe gaat zoiets dan?

"Twee officieren hadden de opdracht een standpunt in te nemen. Maar er zijn ongeveer tien officieren uit het hele land, mede vanwege hun expertise, betrokken geweest bij de beslissing. Ook het wetenschappelijk bureau van het OM was erbij betrokken. Dat doen we in veel meer zaken."

Waren dat heftige debatten?

"Niet heftiger dan anders. Over corruptie kunnen we net zo intensief discussiëren."

Advocaat Bénédicte Ficq zei op haar persconferentie: het standpunt van het OM is een heel conservatieve uitleg van de wetgeving. Ze vindt dat het OM met deze beslissing de tabaksindustrie beschermt, terwijl de Tabakswet er toch is om de roker te beschermen.

"Het OM kijkt naar de feiten en legt die tegen de wet aan. Wat bekeken hebben is of er door de industrie wettelijke regels zijn overtreden. Dat is niet het geval."

Het OM staat middenin de samenleving, er hebben zich zo’n dertig organisaties en beroepsgroepen uit de gezondheidszorg gevoegd bij de strafklacht. Kun je daaraan voorbijgaan?

"Al die reacties uit de samenleving zijn ongelooflijk mooi voor de maatschappelijke discussie, die nu gaande is. Maar dat is – als ik eerlijk ben – veel minder van belang voor de beoordeling van de strafbaarheid in deze procedure."

Heeft het OM een rol in het serieus nemen van maatschappelijke onrust en zorg?

"Ik vind dat wij in de eerste plaats heel zorgvuldig moeten kijken of er sprake is van een strafbaar feit. Dat is onze rol."

Dus al die steun heeft geen invloed gehad op de beoordeling?

"Nee. Ik ben niet doof voor die geluiden uit de samenleving, maar mijn taak is het doen van een juridische toets. De haalbaarheid van strafvervolging wordt niet beïnvloed door het aantal mensen dat aangifte doet of met die aangifte sympathiseert."

Leggen al die reacties druk op de organisatie?

"Het maakt voor mij duidelijk dat er een groot maatschappelijke belang is om goed uit te leggen wat wij doen en waarom wij doen wat we doen. Je wordt daar dan extra van bewust. Daarom hebben we bij ons beslissing een lange analyse openbaargemaakt, omdat wij voelen dat er behoefte is aan uitleg. Zo uitgebreid als nu, doen wij dat eigenlijk nooit."

Heeft de tabaksindustrie gereageerd op de strafklacht?

"Nou, de advocaat van de zieke rokers heeft de aangifte op haar website gezet en na lezing daarvan hebben British American Tobacco, Philip Morris en Japan Tobacco hun zienswijze aan ons gegeven."

Heeft dat effect gehad op de beslissing?

"We hebben in alle onafhankelijkheid ons standpunt bepaald. Maar natuurlijk kijk je wel naar die zienswijzen."

Een soort van proefproces, bijvoorbeeld voor misleiding vanwege die sjoemelsigaretten met die gaatjes, zat er niet in?

"Dat kan niet. Artikel 1 van het Wetboek van Strafrecht zegt dat iets pas strafbaar is na een voorafgaande strafbepaling. Je kunt niet iemand rauwelijks dagvaarden, zonder dat er een strafbaar feit is. De maatschappelijke verandering in het denken over roken en de tabaksindustrie, legitimeert ons niet om dan een wetsbepaling te negeren."

Bij de tabaksindustrie knallen vandaag de kurken van de champagneflessen.

"Dat denk ik niet. Echt niet. De maatschappelijke discussie is er, we hebben nu ook een staatssecretaris die een brief stuurt aan Brussel dat er dingen moeten veranderen. Dat vind ik belangrijk, in Brussel én in Den Haag moet deze discussie worden gevoerd.

"Het is sowieso wel zo dat maatschappelijke discussies vanuit de samenleving veel meer vanuit een strafrechtelijk perspectief worden bekeken. Dat is in deze zaak natuurlijk ook zo." 

Lees ook de reactie van advocate Bénédicte Ficq, die de zaak aanspande. 'De tabakswet beschermt nu de sigarettenmakers in plaats van de roker'

Gaat door deze zaak de sigaret sneller de wereld uit? Lees het antwoord hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden