Hoofdletters in het Groene boekje

De regeling voor hoofdletters verandert in principe niet met de nieuwe spelling. Maar omdat het nieuwe Groene boekje er een hoofdstuk aan besteedt met specifieke regels voor een paar gevallen die voorheen onduidelijk bleven, is het goed wat zaken op een rijtje te zetten.

1. Een zin begint altijd met een hoofdletter.

Begint het eerste woord met een apostrof, dan krijgt het tweede de hoofdletter ('s Ochtends gebeurde het). Een zin die begint met een cijfer, verliest zijn hoofdletter; het is raadzaam dat te vermijden.

2. Midden in een zin geven we een hoofdletter aan woorden die we met buitengewoon respect behandelen:

God het Opperwezen het Koninkrijk Gods Kerstmis Pasen het Loofhuttenfeest Hare Majesteit de Koningin (maar: koningin Beatrix)

namen van God, kerkelijke en officiële feestdagen, vorsten.

[Let op] Indien deze namen overdrachtelijk worden gebruikt of in samenstellingen of afleidingen worden verwerkt, vervalt de hoofdletter:

Kerstmis - kerstboom, kerstnacht God - godsbeeld

3. Eigennamen:

Archibald van Adrichem de heer De Grave Lea Rats-van Ritsem

voornaam en familienaam van een persoon. In een samengestelde familienaam krijgt het voorzetsel of lidwoord alleen een hoofdletter als er geen voornaam of voorletter aan voorafgaat: Van Duyn, mevrouw Van Raemdonck, maar: Bram van den Broek, R. van Keuteren. Vlamingen doen hier niet altijd aan mee: Luc Van den Bossche, Guido De Schrijver.

freudiaans sint-bernardshond dieselmotor

als de associatie met een persoonsnaam sterk vervaagd of verdwenen is, vervalt de hoofdletter. Maar: een Rembrandt, de Nobelprijs, het Mariabeeld.

Windstreken schrijven we klein, behalve wanneer ze als politieke eenheid of ter aanduiding van een gebied worden gebruikt: het noorden noord en zuid westers

Maar: Het Westen (politieke eenheid) voert grondstoffen in. In het Noorden (de noordelijke provincies) geldt een andere regeling

de Nederlandse regering Franstalig Zuid-Afrikaans

afleidingen van geografische namen en samenstellingen krijgen een hoofdletter. Namen van talen en dialecten hebben altijd een hoofdletter: het Engels, het Papiamento. Maar de studie van een specifieke taal is met een kleine letter: neerlandistiek. Let op: het Groene boekje schrijft Middelnederlands, Oudhollands (geen geografische termen), maar Van Dale verkiest

Middel-Nederlands Oud-Hollands.

Europese Unie het Rijk Nederlandse Taalunie NV Nederlandse Spoorwegen De Gids

namen van unieke organen, instellingen, verenigingen, diensten, bedrijven krijgen een of meer hoofdletters. Doorgaans respecteren we afwijkingen die de instelling zelf koos:

de Volkskrant.

de Eerste Wereldoorlog de Franse Revolutie het Pleistoceen de Middeleeuwen

namen van historische gebeurtenissen en tijdperken hebben een of meer hoofdletters. Maar het systeem is niet consistent:

de barok, barok de gotiek, gotisch (de taal: Gotisch, het schrift: gotisch) de Middeleeuwen, middeleeuws de Renaissance, renaissancistisch

4. Geen hoofdletter krijgen:

de beatgeneratie het christendom christenen en joden rooms-katholieken een franciscaan

namen van culturele, religieuze of maatschappelijke stromingen. Ook voor de beoefenaars of aanhangers beperken we ons tot kleine letters.

Soms is het moeilijk een onderscheid te maken tussen religieuze groepen mét en bevolkingsgroepen zónder hoofdletter. De vuistregel van Van Dale is: als een naam van een volk de associatie oproept met een gebied, een land of een staat, wordt hij met hoofdletter geschreven: wel Kelten Azteken Walen

niet: indianen pygmeeën zigeuners.

Dit leidt tot spellingen als joden en Arabieren, zonder dat de hoofdletter geïnterpreteerd mag worden als enig teken van voorkeur.

maandag januari zomer kalenderaanduidingen

de paus koning Willem III kardinaal Simonis titels

Afkortingen

Het Groene boekje hanteert de volgende regels: drs. mr. prof.

Afgekorte titels krijgen kleine letters, met een punt. Ook in samenstellingen: drs.-titel.

aids mavo tv

Veelgebruikte afkortingen worden doorgaans klein geschreven, zonder puntjes.

AOW CAO-overleg

afkortingen van wetten en regelingen krijgen hoofdletters, maar geen puntjes.

[NB] Van Dale wijkt in het gebruik van hoofdletters en puntjes nogal van het Groene boekje af. Vergelijk:

bantoe (GB) Bantoe (VD); copernicaans (GB) Copernicaans (VD) CAO (GB) c.a.o. (VD) Cito-toets (GB) C.I.T.O. (VD) BTW (GB) B.T.W. (VD).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden