Hoofddoek / Ik zou jullie nooit als docent willen

Derdejaars studenten godsdienst aan de Educatieve Faculteit Amsterdam (EFA) kunnen niet verder met hun studie omdat ze geen stageplek kunnen vinden. Moslima's zijn het, mét een hoofddoek. Is hier sprake van grove discriminatie, of liggen de zaken gecompliceerder?

Samira Lahri (21) weet het zeker: scholen zijn bang dat ze leerlingen wil werven voor de jihad, de heilige oorlog, dat ze de godsdienstlessen zal 'gebruiken' om de islam te verkondigen. Waarom heeft ze anders nog steeds geen stage-adres?

Samira Lahri is derdejaars studente aan de lerarenopleiding godsdienst-levensbeschouwing aan de EFA. Vandaag heeft haar klas een bespreking met de mentor, godsdienstdocent Pim Pronk. Ook Marianne Kassi (22), Zouligha Bouzambou (22), Lutfiye Can (22) en Hacer Kaçar (22) -allen met hoofddoek- zijn komen opdagen. Slimme meiden zijn het, zelfverzekerd, mondig, uiterst gemotiveerd. Het liefst zouden ze morgen al gaan werken, verzekeren ze.

Pronk hoort voor de zoveelste maal hun frustraties aan. Slechts twee van de tien derdejaars studenten lopen stage op een school voor voortgezet onderwijs, de overige acht zoeken al maanden naar een school die hen wil hebben. Als dit al zo moeilijk is, hoe vinden ze dan later een baan?

Zes maanden geleden, toen het nieuwe schooljaar begon, had hun stage moeten starten. Dat lukte niet. Ook het stagebureau van de EFA kan hen niet of nauwelijks helpen. Pak het telefoonboek maar, luidde het advies, probeer zelf een plek te vinden.

De opleiding godsdienst-levensbeschouwing aan de EFA kent drie afstudeerrichtingen: leraar godsdienst-levensbeschouwing, pastoraal werk en leraar islam-godsdienst. Laatstgenoemde is het meest populair. Het is de enige opleiding in Nederland waar de islam op hbo-niveau kan worden bestudeerd. De meeste studenten zijn islamitisch en vrouw.

Binnen de richting 'islam-godsdienst' worden alle religies behandeld. ,,Onze studenten kunnen lesgeven in elke godsdienst'', benadrukt Pronk. ,,Daar worden ze voor opgeleid.''

Samira Lahri zegt het nog sterker. Het is haar ideaal om docent levensbeschouwing te worden op een openbare school. Dolgraag wil ze leerlingen -zwarte of witte- alles vertellen over het christendom, jodendom, hindoeïsme en de islam. En over vriendschap, antisemitisme en homoseksualiteit.

Voorlopig is dit ideaal ver weg. Zolang Samira geen stage kan lopen, haalt ze niet eens haar derde jaar, omdat een halfjaar stage verplicht is. Bovendien zijn veel vakken direct aan deze stage gekoppeld. ,,Het vak leerlingbegeleiding slaat nergens op zolang we geen leerlingen hebben om te begeleiden.''

Mentor Pim Pronk erkent dat zijn opleiding hier faalt. Ook woordvoerder Fons Morsch van het stagebureau noemt de situatie van de studentes 'heel moeilijk'. De EFA zou nog meer moeten doen om scholen te bewegen deze leraren-in-opleiding een stageplek te bieden, vinden beiden. Tegelijkertijd voelen ze zich machteloos. Alle wegen worden al bewandeld, argumenteert Morsch. Je kunt geen ijzer met handen breken, ervaart Pronk.

De vijf studentes zijn ervan overtuigd dat één 'oplossing' onmiddelijk zou helpen: de hoofddoek af. Helaas zeggen scholen dit niet hardop, daarvoor ligt het onderwerp kennelijk te gevoelig. De studentes hebben voorbeelden, maar die zijn moeilijk te verifiëren: een school die wegens 'interne problemen' een al toegezegde stageplek weer intrekt ('dit gebeurde pas nadat ze het hoofddoekje hadden gezien'), of een school die ineens zegt dat een al aangenomen stagiaire onvoldoende kan worden begeleid ('waarom ontdekten ze dat niet eerder?').

Er is één hard voorbeeld, bevestigt ook EFA-docent Jan-Willem de Jonge. Een middelbare school in Utrecht, de naam noemt hij liever niet, toonde zich vorig jaar bereid twee stagiaires te ontvangen. Alle contacten verliepen goed, totdat beide studentes begonnen. Op de eerste stagedag werden ze teruggestuurd, naar hun eigen zeggen vanwege de hoofddoek.

,,Hun aanwezigheid in de gangen riep vragen op'', vertelt De Jonge. ,,Van collega's, misschien ook van de directie. Er ontstond een vervelende sfeer, waarover de docenten en directie met elkaar gesproken hebben. Toen mochten de meisjes toch blijven, maar ze trokken het niet meer.''

Omdat op veel openbare middelbare scholen geen godsdienstles wordt gegeven, is de EFA voor haar stageplekken aangewezen op katholieke en protestant-christelijke scholen. Ook op die scholen krijgen de leerlingen meestal maar één uur in de week godsdienst. Volgens Bareld de Groot, voorzitter van de vakvereniging voor docenten godsdienst en levensbeschouwing, is dat de belangrijkste reden dat scholen geen derdejaars stagiaires willen hebben.

,,Een halfjaar stage is heel veel. Als je dan geen stagiaire hebt die naadloos in je eigen programma past, kom je aan dat programma niet toe'', zegt De Groot. Pim de Haas, godsdienstdocent van het Hervormd Lyceum-west in Amsterdam, is dit met hem eens. ,,Het aantal stage-uren is zo hoog dat deze stagiaires bijna een hele klas zouden moeten overnemen. Dat kan niet, dan krijgen de leerlingen geen les meer van een oude rot als ik. Ik heb bergen hoofddoeken achter de rug, dat is het probleem niet.''

Volgens P. Boersma van de Besturenraad, de koepel van christelijke schoolbesturen, zijn het vooral de protestant-christelijke scholen die liever geen moslimstagiaire, al of niet met hoofddoek, willen hebben. Sterker dan de katholieke scholen hechten deze scholen aan hun identiteit. ,,Voor deze scholen is het een contradictie dat de godsdienstdocent uit een andere traditie voortkomt dan de school zelf. Dit is een helder, legitiem standpunt.''

Misschien, oppert Boersma, is deze houding de laatste jaren sterker geworden. Denk aan 11 september, de toenemende spanningen tussen culturen. Scholen vrezen de reacties van ouders, wat zullen die van een islamitische leerkracht op een protestant-christelijke school vinden?

Als de EFA-studentes afgewezen worden, denkt Boersma, dan gebeurt dit op principiële gronden. ,,Deze meisjes ervaren dat als discriminatie, maar dat is het niet. Ik begrijp hun gevoel wel, als je de discussies over de islamitische cultuur en islamscholen hoort.''

De EFA zelf zou volgens Boersma meer pr en voorlichting moeten bedrijven. Zó moeilijk moet het niet zijn om tien derdejaars in Nederland aan een stageplek te helpen. Pronk en zijn vijf studentes denken daar anders over. ,,Ik bel me suf'', zegt Samira Lahri. ,,Maar alleen al als ik mijn naam zeg, loopt het mis. Ik heet nou eenmaal geen Monique van de Ven.'' ,,Het wordt moeilijker'', zegt Pronk. ,,Scholen gaan hun identiteit herprofileren: de kruisbeelden komen terug.''

Op scholen met veel allochtone leerlingen kan een islamitische godsdienstdocent of -stagiair volgens de EFA-studentes juist veel bereiken. ,,Als ik iets zeg over antisemitisme of homoseksualiteit nemen deze leerlingen dat eerder serieus dan wanneer een blanke, atheïstische docent hetzelfde zegt. In het integratiedebat kunnen wij een sleutelrol vervullen, júist in dit vak.''

EFA-docent Jan Willem de Jonge bevestigt dat met een voorbeeld. Laatst vroeg hij aan een docent wat hij van een islamitische stagiaire had geleerd. De man moest bekennen dat de stagiaire soms meer gedaan kreeg van zijn leerlingen dan hijzelf, 'domweg omdat ze van hetzelfde houtje gesneden is'. Andersom bezocht hij laatst een christelijke zwarte school waar een 'uitgesproken katholiek' voor de klas stond. ,,Eigenlijk een wonderlijke situatie, een blanke katholiek die godsdienst geeft aan een klas vol moslims.''

De hoofddoek afdoen is voor geen van de studentes een optie. De hoofddoek is een religieuze verplichting, punt. De vraag alleen al wekt wrevel, ze zijn de hele hoofddoek-discussie zat. ,,Wíj willen stagelopen, werken, emanciperen'', zegt Hacer Kaçar boos. ,,Politici, zogenaamde deskundigen, beleidsmakers, iedereen roept maar voortdurend dat we niet thuis moeten blijven zitten. En dan willen we werken en integreren en krijgen we te horen dat eerst die hoofddoek afmoet. Vorig jaar, toen we een kortere stage moesten lopen, zei een rector dat ook: 'als docent zou ik jullie nooit accepteren, wel als stagiair.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden