Honkbal in de greep van het geld

De honkbalplay-offs in de Verenigde Staten zijn deze week begonnen, als opmaat naar de World Series eind deze maand. Over de crisissen en wederopstanding van de Amerikaanse oersport schreef Jon Pessah het vuistdikke 'The Game'.

Na een paar minuten komt Jon Pessah al tot de kern. "Honkbal verbindt het land nog steeds", zegt hij. "Sport in Amerika is wel veranderd. Er is basketbal bijgekomen en American football, maar honkbal zal nooit verdwijnen. Het is nog altijd een sport die in Amerika generaties verbindt; de vaders en zonen. Je opa praatte met je vader over honkbal en jij besprak later toen je oud genoeg was met je vader het wel een wee van de Yankees, zoals in mijn geval. Dat was zolang ik me kan herinneren en dat stopte pas met zijn dood. En nu doe ik het met mijn kinderen. Billy Crystal, ken je die acteur? Die zei het ooit mooi in een film waarin hij het generatieconflict besprak. 'Toen ik met mijn vader nergens meer over kon praten, konden we nog steeds wel over honkbal praten.' Dat is de plek die honkbal inneemt, dat is de wat honkbal in Amerika nog steeds betekent."

Het gaat behoorlijk goed met het honkbal, zegt Pessah. Maar er is wel iets wat hem van het hart moet per videotelefoon vanuit zijn huis in Smithtown, ongeveer een uurtje rijden van het stadion van de New York Yankees. De beleidsmakers en honkbalclubs denken dat Amerikanen zo'n gelimiteerde concentratiespanne hebben, dat ze in stadions alleen nog hun aandacht erbij kunnen houden 'met fluitjes en belletjes, met animaties op gigantische videoschermen, luide muziek en rookbommen en vuurwerk.' Pessah: "Dat is een misverstand. Wij noemen in Amerika een honkbalstadion een baseballpark en ik vind dat het ook zou moeten aanvoelen als een párk. Als een plek waar je ontsnapt aan de werkelijkheid. Het zou nog steeds zoals vroeger een plek moeten zijn waar je lekker onderuit gezakt zit, met vrienden. Je klets wat. Je kijkt honkbal. Je geniet van een nice and easy day in een maatschappij die normaal gesproken een kruissnelheid heeft van 200 kilometer per uur."

Pessah werkt ruim veertig jaar als journalist, schreef voor verschillende kranten en was een van de oprichters van ESPN The Magazine, een van de grote landelijke sporttijdschriften in de VS. De voorbije vijf jaar werkte hij aan 'The Game'. Soms was het 'een marteling', vertelt hij, vaak ook plezierig. Het slokte zijn leven op.

The Game is een pittig boek. Ook voor Pessah was de onderliggende materie op sommige plekken zelfs dusdanig taai en zodanig ingewikkeld dat de goed georganiseerde spelersvakbond hem onderwees in het Amerikaanse arbeidsrecht. Schuldbewust: "Ik begrijp dat ik veel van de lezer vraag."

Pessah moest bovendien zorgen dat de honderden geïnterviewden (spelers, vakbondsleiders, teameigenaren en bondsbestuurders) binnenboord bleven. "Honkballers werden afgeschilderd als ondankbare spelers die te veel geld eisten en dwarslagen als het over dopingtesten ging, waardoor ze het verwijt kregen dat ze de sport bijna ten gronde hadden gericht. Ik had het geluk dat de spelersvakbond hun kant van het verhaal wilde vertellen."

De medewerking van de eigenaren kreeg hij met dank aan hun ego. "Succesvolle mensen die tegen hun einde lopen maken zich in steeds grotere mate zorgen om hun nalatenschap en dus gaan ze praten."

Jaren laveerde Pessah tussen die belangen en hij begreep al snel dat de gespreksonderwerpen en vraagstukken de lezers tureluurs zouden kunnen maken. Het vroeg veel van zijn schrijfkwaliteiten. Hij slaagde er wonderwel in de vaart in het boek te houden, vooral door de tijd en aandacht die hij besteedde aan drie bepalende figuren: de geharnaste vakbondsleider Donald Fehr; de hoogste honkbalbaas Bud Selig en George Steinbrenner, de in juli 2010 overleden eigenaar van Amerika's beroemdste sportploeg, New York Yankees.

De grote drijfveer om aan dit grote project te beginnen is Pessahs analyse dat er midden jaren negentig van de vorig eeuw een enorme geldstroom loskwam, aangedreven door computertechnologie en internet. De daarmee samenhangende stijging van het entertainment-aanbod zorgde voor een versnippering van de aandacht van de consument. Mediabedrijven zochten dus naar een content waar veel mensen op hetzelfde moment naar zouden blijven kijken, om zo veel adverteerders te blijven trekken: zoals rechtstreeks uitgezonden honkbalwedstrijden. Om die reden hebben mediaconcerns belangen in honkbalclubs zodat ze niet meer hoeven te bieden op oude dure uitzendrechten. Het YES-network bijvoorbeeld, dat de Yankees uitzendt, is met 4 miljard twee keer zoveel waard als de Yankees zelf. "Deze transformatie van het honkbal", zegt Pessah, "is het Amerikaanse kapitalisme in zijn volle glorie."

Tegelijkertijd speelden er in het honkbal in die periode twee verhaallijnen met nationale aantrekkingskracht: de oppermacht van New York Yankees en de - naar later bleek door anabolen steroïde aangedreven - explosie van het aantal geslagen homeruns (de bal die in een keer door de slagman uit het veld wordt geslagen). Die jacht op die stokoude homerunrecords zorgde voor de herrijzenis van het honkbal, stelt Pessah. "Sindsdien worden er ook in de jaren zonder zulke nationale verhalen meer dan 75 miljoen toegangsbewijzen verkocht voor wedstrijden in de Major League, de hoogste profdivisie. Tel je de lagere divisies mee dan kom je op bijna 200 miljoen tickets. Honkbal zet jaarlijks 9 miljard dollar om. Deze periode in het honkbal was een te mooi verhaal om links te laten liggen."

Dopingproblematiek

Een van de opmerkelijkste gebeurtenissen - zeker vanuit Europees oogpunt bezien - is de de manier waarop honkbal in de door Pessah beschreven periode is omgegaan met de dopingproblematiek die ook het honkbal hard heeft geraakt. Spelers als Barry Bonds en Mark McGwire, die homerunrecords braken, raakten later verwikkeld in dopingzaken en werden uiteindelijk zwart gemaakt.

Voor Pessah was deze periode een studie naar hoe de moraal werkt in Amerika. "Nadat deze sterren waren verstoten, ging het dopingverhaal de Amerikanen vervelen", zegt Pessah. "Het probleem is er nog steeds, maar Amerikanen accepteren dat als een gegeven. Een speler wordt gepakt, krijgt een schorsing, het Congres stelt af en toe een onderzoek in en het leven gaat verder. Wat dit betreft klopt het wel dat Amerikanen een vrij korte aandachtsboog hebben. The story played out. Doping wordt in Amerika gezien als een verhaal, niet als een probleem."

Het grootste gevaar dat de economische orde kan verstoren in een zeer kapitalistische sport is een strijd over de verdeling van het geld. Tussen clubs en spelers over de hoogte van salarissen, en tussen eigenaren onderling: krijgt iedereen evenveel of krijgen clubs die het meeste geld genereren ook een grote deel van de taart? Pessah spreekt van 'een zelfgecreëerd probleem', aangedreven door hebzucht van mensen met een groot ego: die dertig eigenaren van de profteams. Toen de clubs er tijdens de onderhandelingen met de spelersvakbond niet in slaagden spelerssalarissen in te dammen (waardoor de clubs meer van de taart voor zichzelf hadden kunnen houden) begrepen de rijke clubs uiteindelijk dat het weinig zinvol was om de iets minder rijke clubs uit te knijpen. Het huzarenstukje de teams op een lijn te krijgen zodat de rijkere clubs geld moeten storten op de bankrekening van de iets minder rijke clubs staat op naam van Bud Selig, een van de drie hoofdpersonen uit The Game.

Pessah: "Door die onderlinge verdeling van geld zijn ze als groep stabieler geworden. De rijke eigenaren zagen in dat de socialistische principes voor hen het beste zijn. Dat is best opmerkelijk als je weet dat van de 30 clubeigenaren er zeker 28 Republikein zijn."

Op dit moment laven de sportliefhebbers in de VS zich aan de play-offs en is de aandacht gericht op de atletische acties op het veld. In de verte doemt een nieuw conflict op: in december loopt de huidige arbeidsovereenkomst tussen spelers en clubs af. Via zijn contacten heeft Pessah al vernomen dat bijvoorbeeld de nieuwe eigenaren van de Dodgers vragen stellen bij de hoogte van spelerssalarissen. "Ik begrijp dat de onderhandelingen, die in februari 2016 gaan beginnen, niet erg soepel zullen gaan verlopen. Daarnaast zijn de allerrijkste eigenaren het zat om elk jaar 100 miljoen te geven aan hun iets minder rijke collega's, die juist vinden dat ze recht op meer hebben. Inderdaad: we zijn dan weer precies weer op het punt waar het honkbal twintig jaar geleden stond."

Jon Pessah - The Game, inside the secret world of Major League Baseball's power brokers.

Uitgeverij: Little Brown

Prijs: 35,99 Euro

De competitie

De Amerikaanse honkbalcompetitie bestaat uit dertig teams die elk 162 competitiewedstrijden spelen, grofweg tussen 1 april en 1 oktober. Daarna beginnen tien clubs aan de play-offs, die einde deze maand hun besluit krijgen in de strijd om de World Series, een reeks van minimaal vier wedstrijden (maximaal zeven) die bepalen wie de kampioen van dat jaar is. De eerste World Series werd gespeeld in 1903.

De andere sporten

De wederopstanding van het honkbal na de spelersstaking van 1994-1995 verliep min of meer gelijkmatig met problemen waarmee de twee andere 'nationale sporten' in de Verenigde Staten kampten, basketbal en American football. Basketbal voelt sinds het afscheid van Michael Jordan het gemis van een sport-overstijgende sterspeler en American football worstelt met de vraag hoe ze haar gewelddadige karakter moet temmen. Recente bevindingen van neurowetenschappers over ernstige hersenbeschadigingen bij (oud)spelers en de daarmee samenhangende pogingen van de overkoepelende bond NFL om de problemen onder het tapijt te vegen hebben de sport in een identiteitscrisis laten belanden. Velen in de Verenigde Staten vragen zich af of het verstandig is kinderen deze agressieve sport te laten spelen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden