Honger twistpunt in vredesberaad Soedan

NAIROBI - De strijdende partijen in Soedan hervatten vandaag vredesbesprekingen tegen de achtergrond van een dreigende hongersnoodramp. Delegaties van de Soedanese regering en de rebellenbeweging SPLA schuiven in de Keniaanse hoofdstad Nairobi aan de onderhandelingstafel. De afgelopen dagen gaven ze elkaar de schuld van de hongersnood in het zuiden van het land.

ILONA EVELEENS

“Het heeft een indirect effect op de besprekingen”, zegt George Makeru, woordvoerder van het SPLA in Nairobi. “De ramp dreigt omdat de Soedanese regering regelmatig vluchten met hulpgoederen verbiedt. Door die restricties is de situatie, met name in de regio Bahr el Ghazal, zeer ernstig geworden. Het geeft duidelijk aan dat van de kant van de regering geen enkele goede wil is te verwachten.” De Soedanese minister van buitenlandse zaken kaatste in de hoofdstad Khartoum de bal terug. “Het is juist de rebellenbeweging die telkens obstakels opwerpt, waardoor hulpoperaties worden ondermijnd”, meent hij.

Vijftien jaar woedt de burgeroorlog in het grootste land op het Afrikaanse continent. Ruim een miljoen mensen zijn omgekomen. De strijd begon in 1983 toen de sharia, de islamitische wetgeving, werd ingevoerd. Het overwegend christelijke en animistische zuiden verenigde zich binnen het SPLA en begon aan het gewapende verzet. Een conflict ontstond tussen enerzijds het islamitische en Arabische noorden en anderzijds het christelijke en Afrikaanse zuiden.

In de loop der jaren zijn die duidelijke scheidslijnen verwaterd. Enkele groepen scheidden zich af van het SPLA en gooiden het op een akkoord met de regering in Khartoum. De regering van president Omar al Bashir heeft ze een referendum beloofd. In 2001 mogen de zuiderlingen zich uitspreken of ze deel willen blijven uitmaken van Soedan of onafhankelijk worden.

- Vervolg op pagina 7

Zuid-Soedanese leider verantwoordelijk voor honger VERVOLG VAN PAGINA 1

Twee belangrijke Zuid-Soedanese leiders ondertekenden het akkoord met de regering Al Bashir. Riek Machar en Kerubino Kuanyen Bol behoorden tot de naaste medewerkers van SPLA-leider John Garang. Het akkoord werd door de regering in Khartoum dan ook met veel fanfare gevierd.

Inmiddels is Kerubino teruggekeerd binnen de gelederen van het SPLA. Hij is met enige huiver ontvangen. Kerubino wordt direct verantwoordelijk gehouden voor de honger in Bahr el Ghazal. In de jaren dat hij opereerde onder de vlag van de regering oefende hij er een schrikbewind uit. Zo erg was de terreur dat veel inwoners vluchtten en er geen voedsel werd verbouwd.

In dezelfde periode dat Riek Machar en Kerubino zich afscheidden van de SPLA, verenigde de rebellenbeweging zich met oppositiestrijdkrachten uit het noorden. Een overkoepelend orgaan werd gevormd, de Nationale Democratische Alliantie (NDA). Die samenwerking heeft SPLA-leider John Garang samengebracht met een voormalige vijand: ex-president Sadiq al Mahdi. Sadiq al Mahdi werd in 1989 door de huidige president afgezet in een militaire staatsgreep. Tot dat jaar had Al Mahdi te vuur en te zwaard het SPLA bestreden.

De laatste jaren is de burgeroorlog niet meer een strijd tussen blank en zwart, tussen islam en christendom. De strijd gaat tussen Arabieren onderling en Afrikanen onderling. Daardoor beperken de gevechtshandelingen zich alleen tot het zuiden.

Grootste struikelblok bij vredesbesprekingen blijft de sharia. President Omar al Bashir peinst er niet over een seculiere wetgeving in te voeren. Hij lijkt precies te doen wat de leider van het Nationale Islamitische Front, dr. Hassan al Turabi, hem influistert. Turabi is de zwager van Al Bashir en is in feite de werkelijke machthebber in Khartoum.

Het SPLA wil van Soedan een confederatie maken met een noordelijk en een zuidelijk deel. Beide partijen verschillen echter van mening waar de grens tussen noord en zuid loopt. SPLA-woordvoerder Makeru: “De regering heeft in het akkoord met Riek Machar bepaald dat het zuiden recht heeft op zelfbeschikking. Maar de oorlog heeft de grenzen verlegd. De Nuba-bergen in het westen en het gebied van de Blauwe Nijl in het oosten horen nu ook bij het zuiden en hebben dus recht op zelfbeschikking”. De grenzen zijn in de ogen van het SPLA veranderd vanwege de samenwerking met andere verzetsgroepen binnen de NDA.

In 1994 lukte 't het SPLA en de Soedanese regering samen een 'principe-verklaring' op te stellen. Daarin was de scheiding tussen staat en religie vastgelegd. Maar toen Khartoem moest ondertekenen, haakte het af. Vorig jaar november werd na drie jaar de vredesonderhandelingen nieuw leven ingeblazen. De principeverklaring kwam weer op tafel en zorgde voor dezelfde meningsverschillen als drie jaar eerder.

Soedan is internationaal geisoleerd. De Verenigde Staten hebben het op de lijst gezet van landen die terrorisme steunen. In 1995 hielp Soedan drie islamitische extremisten te ontkomen, nadat ze een mislukte aanslag op de Egyptische president Hosni Moebarak hadden gepleegd in Ethiopië. Ondanks internationale druk weigert Khartoum de drie uit te leveren.

De kansen op een positief resultaat bij de vredesbesprekingen lijken gering. Toenadering tussen beide partijen is schier onmogelijk. De regering houdt vast aan de handhaving van de islamitische wetgeving, terwijl het SPLA bij de eis blijft van een seculiere wetgeving.

Een einde van de burgeroorlog lijkt niet in zicht. De rebellenbeweging is de laatste jaren een goed uitgeruste strijdkracht geworden. Steeds meer strategische steden komen in handen van het SPLA. Onlangs liet het SPLA 400 krijgsgevangenen vrij, meer als uiting van zelfvertrouwen dan van menslievendheid. De regering in Khartoem daarentegen verlaagt de leeftijdsgrens voor de dienstplicht steeds meer. “De enige reden waarom we de oorlog nog niet hebben gewonnen, is dat wij geen beschikking hebben over een luchtmacht en zij wel”, zegt SPLA-woordvoerder Makeru. De politieke en militaire patstelling blijft intussen steeds meer slachtoffers eisen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden