Honger om te vertellen heeft Rashid Novaire. Vanavond is hij kandidaat voor de Libris Literatuurprijs.

Het valt moeilijk te voorspellen wie vanavond de Libris Literatuurprijs 2004 zegt genomineerd auteur Rashid Novaire (1979), maar zijn eigen favoriet onder de concurrenten is Bernlef. ,,'Buiten is het maandag' is heel erg mooi, alles klopt. Zo'n boek waarnaar je heimwee krijgt, zoals naar een plek waar je bent geweest. Ik ben een groot bewonderaar van Bernlef. Op de middelbare school waren dat al dierbare leeservaringen: 'Hersenschimmen', 'De man in het midden', 'Meeuwen', 'Onder ijsbergen'.”

Toen de twee elkaar troffen op een literatuurfestival in Delfshaven, vertelde Novaire aan Bernlef dat zijn werk hem erg geïnspireerd had. ,,Hij had het kunnen horen aan het verhaal dat ik had voorgelezen, zei hij. Het is bijzonder om nu samen in een eindronde te zitten.”

Verder zijn genomineerd H. C. ten Berge met 'Blauwbaards ontwaken', Arthur Japin met 'Een schitterend gebrek', Tomas Lieske met 'Gran Café Boulevard' en Nicolien Mizee met 'Toen kwam moeder met een mes'. Winst zou de jonge Novaire een fikse reischeque opleveren, hij wil naar China om daar aan zijn volgende roman te werken. Mocht zijn boek 'Maïsroest' niet bekroond worden, dan doet dat geen afbreuk aan zijn gevoel van trots over de nominatie. Teleurgesteld als hij niet zou winnen? ,,Het begrip teleurstelling lijkt me in deze context misplaatst.”

Novaire is als tiener gaan schrijven vanuit de drang andere mensen te fictionaliseren. ,,Om die hele stroom van indrukken die elke dag op je afkomt, en alles wat op zulke momenten ni¿et gebeurt, een plek te geven in een personage dat je creëert.” De honger om te vertellen is gegroeid sinds zijn werk gepubliceerd wordt. Het scheppen zelf is moeilijker geworden. ,,Ik ben me nu meer bewust van wat ik niet wil. Je maakt een paar foute opzetten, je laat dingen achter je en ontdekt zo waar je kracht ligt.”

,,Gelukkig heb ik een rijke, associatieve bron. Ik kom nooit ideeën tekort en herken welke verhalen passen bij wat ik aan het doen ben. Vervolgens is het een kwestie van toewijding, je moet je binden aan één verhaal.”

'Maïsroest' schreef hij in Zuid-Duitsland. Dankzij een beurs van de deelstaat Beieren kon hij een jaar werken in een kunstenaarshuis in Bamberg. ,,Ik had wel wat commune-achtige, verstrooide opwinding verwacht, maar vaak was iedereen netjes aan het werk en gingen de deurtjes vriendelijk dicht.” Novaire had de verhalenbundel 'Reigers in Caïro' (1999) geschreven en de novelle 'Isak en de wolf', en was toe aan zijn eerste roman. Hij moest iets eind-19de-eeuws worden en dus nam hij foto's mee van Breitner en afbeeldingen van schilderijen van Isaac Israëls. In Duitsland kreeg het verhaal zijn vorm.

Journalist Dito Keep overdenkt de moord op zijn broer Gerben, twaalf jaar eerder in Midden-Europa. Hij weet niet wat er gebeurd is en maakt in zijn verbeelding een reconstructie. Zo ontstaat ook een beeld van de tijd waarin Dito, behandeld vanwege een geestesziekte en afwijkend seksueel gedrag, als leerling was ingetrokken bij een schildersechtpaar. De gedachten en herinneringenvan de wat verwrongen Dito werken beklemmend.

,,Ik vond het avant-la-lettre-aspect interessant. Zaken als psychose of transseksualiteit speelden toen ook maar werden minder benoemd. Ik verbeeld me dat mensen in die tijd openhartiger konden zijn, juist omdat er niet zo'n praatcultuur was. Anderen zouden het niet in hun hoofd halen door te vragen. Ik houd van het ongezegde, dat wat niet verteld wordt.”

,,Misschien vandaar ook mijn verlangen naar het Aziatische. Mijn intuïtie zegt dat dingen er op een andere manier worden verteld. Ik las over een Chinees dorp waar één dag in het jaar de liefde wordt verklaard, niet direct maar al zingend. Als die poëzie daar gedragscode is, dan pas ik daar ook wel ergens in, denk ik. Het interesseert me in ieder geval meer dan de oceaan van contacten waarin je in Zuid-Marokko belandt. Op elk stoffig perron staat er wel iemand klaar om de eenzaamheid met je te delen. En dat samen delen verover ik liever zelf.”

Kan dat mysterieuze op reis avontuurlijk zijn, in 'Maïsroest' voelt het ongezegde vaak wat bedreigend. ,,Zeker, ook omdat tederheid heel snel in wreedheid kan omslaan. Ik zet mijn personages graag in een duistere kamer met mijnen, heel soms mag dan het licht even aan.”

Novaire werd in het nominatierapport van de Libris-jury geprezen om de weerbarstige stijl, passend bij het vertellende personage. ,,De stijl dient zich aan. Vaak streef ik naar een directe rake eenvoud in de zinnen en de context. 'Ik hield niet van mijn broer', toen die eerste zin geschreven stond, wist ik dat ik heel ver in het verhaal was. Verder heb ik er lang over gedaan om eenvoudiger te schrijven. Een zin als: de contouren van hun verschijning tekende zich af in het dwarrelende licht aan het einde van de avenue, moest worden: ze liepen aan het einde van de straat.”

Door het directe woordgebruik komen ruwe momenten extra hard aan. Seksuele praktijken worden weinig verbloemd. ,,Het moet altijd over meer gaan dan seks alleen, vind ik, en gelegitimeerd zijn in de emotionele beleving van mijn personage. Vaak gaat het over wanhoop.”

Voelt hij zich desondanks niet ongemakkelijk bij het schrijven van zulke scènes?

,,Als ik voel dat ik een mooie scène heb geschreven, weet ik niet hoe daar ongemak uit voort zou kunnen komen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden