Hongarije muilkorft kritische burgers

Huiszoeking bij milieuorganisatie, beschuldiging van illegale bankpraktijken: alles mag om critici het leven zuur te maken

Een paniekerige e-mail: "Politie doet huiszoeking bij toneelgroep Krétakör!" De mededeling wordt gevolgd door het dringende verzoek zo snel mogelijk naar de plaats des onheils te komen. Even later een nieuwe mail: de massale politieaanwezigheid bij het kantoor van de regeringskritische Hongaarse toneelgroep is toeval. Vlakbij is een ontmoeting tussen de Hongaarse premier Viktor Orbán en EU-voorzitter José Manuel Barosso.

Vals alarm dus, maar de e-mail is veelzeggend. Anderhalve week geleden deed de politie huiszoekingen bij milieuorganisatie Ökotars en bij Demnet, een organisatie die de ontwikkelingen van democratische rechten in Hongarije ondersteunt. Niet alleen de kantoren, ook woningen van medewerkers werden doorzocht.

Sindsdien vrezen regeringskritische organisaties dat zij misschien de volgende zijn. Er is angst en alles lijkt mogelijk. "Kan zoiets ons ook overkomen?", vraagt de secretaresse van een mediaorganisatie zich bezorgd af als ze de beelden op tv ziet. Ze ziet de politie al door haar woning marcheren.

Ökotars en Demnet zijn verantwoordelijk voor de verdeling van Noorse financiële steun aan maatschappelijke organisaties in Hongarije en dat is de regering een doorn in het oog. De fondsen zijn onderdeel van een samenwerkingsovereenkomst tussen Noorwegen en de EU en vergelijkbaar met EU-steun aan sociale projecten in Centraal-Europa. Belangrijk verschil: terwijl de Hongaarse regering zelf de EU-fondsen mag verdelen, laat Noorwegen dat via onafhankelijke lokale organisaties lopen.

Zover als Rusland, dat vergelijkbare organisaties als 'buitenlandse agenten' in de ban heeft gedaan, gaan de Hongaren niet. Maar midden april beschuldigde János Lázár, topman in het bureau van premier Orbán, de Noren wel van inmenging in de binnenlandse aangelegenheden van Hongarije. Hij publiceerde een lijst van dertien organisaties die volgens hem 'problematisch' waren in dit verband. Daarop stonden behalve Ökotars en Demnet onder meer een mensenrechtenorganisatie, anticorruptiewaakhonden, organisaties tegen vrouwen- en kindermishandeling en de Budapest Gay Pride.

Omdat Ökotars als milieuorganisatie goede contacten heeft met de groene oppositiepartij LMP is er volgens Lázár sprake van buitenlandse en illegale partijfinanciering. Maar de beschuldigingen variëren. De nieuwste is dat Ökotars, dat af en toe voorschotten verstrekt als organisaties op hun Noorse subsidie moeten wachten, zich daarmee aan illegale bankpraktijken schuldig maakt.

Maar wat de beschuldiging ook is, de kern is dat Lázár vindt dat de verdeling van de fondsen moet worden overgedragen aan een regeringsbureau. Voor de betrokken organisaties zou dat rampzalig zijn. De EU-fondsen gaan tegenwoordig vrijwel uitsluitend naar regeringsgetrouwe ontvangers. Voor kritische organisaties zijn de Noren (en kleinere Zwitserse fondsen die inmiddels ook onder vuur liggen) momenteel vrijwel de enige bron van inkomsten.

Het probleem, zegt politiek analist Tamás Boros van Polity Solutions, is dat regeringspartij Fidesz iedere kritiek als politieke aanval ziet en geen onderscheid maakt tussen oppositiepartijen en maatschappelijke organisaties. "Die organisaties worden gewoon als deel van de politieke oppositie gezien", zegt Boros. En dat rechtvaardigt alles wat hen het leven moeilijk maakt: financieel afknijpen, aanvallen in regeringsgezinde media, al dan niet terechte corruptieaanklachten.

In een recent interview met de Süddeutsche Zeitung verwerpt regeringswoordvoerder Zotán Kovács deze kritiek. Volgens hem hebben de organisaties gewoon de wet overtreden. Het is volgens hem heel simpel om de regering vervolging van politieke opponenten te verwijten. "Maar de wet is de wet en daar moet iedereen zich aan houden."

Oneerlijke kieswet

Sinds Viktor Orbán vijf jaar geleden een twee derde meerderheid in het parlement veroverde, doet hij er alles aan om de macht van zijn partij te verstevigen.

Het begon met een omstreden mediawet en maatregelen tegen oppositiemedia, waarin de overheid geen advertenties meer plaatste. Er volgden een nieuwe grondwet, inperking van de macht van het Grondwettelijk Hof, ingrepen in de rechterlijke macht, centralisatie van het onderwijs en een nieuwe kieswet die Orbáns partij Fidesz, ondanks stemmenverlies, dit voorjaar opnieuw een twee derde meerderheid bezorgde.

Recent constateerde de Organisatie voor Vrede en Samenwerking in Europa (OVSE) dat die verkiezingen formeel correct zijn verlopen, maar dat de nieuwe kieswet, partijdige berichtgeving in de staatsmedia en vermenging van verkiezings- en regeringsreclame Fidesz overmatig hebben bevoordeeld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden