Hongarije herschrijft zijn geschiedenis

De Hongaarse premier en Fidesz-leider Viktor Orban.Beeld REUTERS

Het Hongaarse parlement heeft onlangs besloten de Imre Nagy-medaille, vernoemd naar de leider van de opstand tegen de Russen in 1956, af te schaffen. De onderscheiding was bedoeld voor mensen die "patriottische moed tonen, de Hongaarse onafhankelijkheid dienen en werken aan sociale dialoog, sociale vrede en de eenheid van de natie."

Volgens de rechts-nationalistische regeringspartij Fidesz, die de medaille kwijt wil, is de onderscheiding inmiddels 'uitgereikt aan iedereen die hem heeft verdiend'. Fidesz-parlementariër Maria Wittner, die na 1956 aanvankelijk ter dood werd veroordeeld wegens haar deelname aan de opstand, zei eerlijker waar het op stond: Nagy was een communist, en daarom onwaardig om zijn naam te verlenen aan een Hongaarse onderscheiding.

Nagy mag in de West-Europa gelden als de man die zijn leven op het spel zette als kortstondig premier tijdens de opstand - hij werd opgehangen nadat de Russen het land waren binnengevallen - in Hongarije ligt dat aanzienlijk minder eenvoudig.

Uit de geschiedenisboeken
Nagy was inderdaad een communist, zij het een hervormingsgezinde. Hij, en met hem veel andere opstandelingen, wilden een soort Joegoslavië: wel communistisch, maar onafhankelijk van de Sovjet-Unie en met een eigen koers. Dat past niet in het beeld dat Hongaren koesteren van de opstand als een anticommunistische, burgerlijke beweging.

"Een stinkende communist", zo wordt Nagy op sommige websites omschreven en genoeg mensen zouden zijn rol het liefste uit de geschiedenisboeken schrappen. Er is in Hongarije slechts een handvol straten naar hem vernoemd en recent werd in opdracht van de regering een schilderij over 1956 vervaardigd waarop geen spoor van hem is te zien. De hoofdrol wordt ingenomen door de conservatieve bisschop József Mindszenty, wiens werkelijke rol zich min of meer beperkte tot een toespraak op de radio, maar die wel de stem van het anticommunisme vertegenwoordigde.

Nagy is niet het enige slachtoffer van de neiging om de geschiedenis te herschrijven. De regering wil het Kossuthplein voor het parlement terugbrengen in de staat van voor 1944, dat wil zeggen de tijd van het autoritaire bewind van admiraal Miklós Horthy, een bondgenoot van Hitler. Die herinrichting betekent ook dat een aantal standbeelden moet verdwijnen, waaronder dat van de onomstreden grote, maar wel uiterst linkse dichter Attila Jozsef en van Mihaly Karolyi, een door rechts zeer bekritiseerde premier uit het laatste jaar van de Eerste Wereldoorlog.

Joden

De groene oppositiepartij LMP trok onlangs aan de bel over een plaquette ter nagedachtenis van Carl Lutz, een Zwitserse diplomaat die in de Tweede Wereldoorlog duizenden Hongaarse Joden het leven redde. Waar de LMP over struikelde, was dat op de plaquette het woord Joden door 'slachtoffers' vervangen dreigde te worden. Veel Hongaren worden er ongaarne aan herinnerd dat in 1944 in drie maanden tijd 400.000 Hongaarse joden naar Auschwitz werden gevoerd, door de Duitsers, maar met willige medewerking van Hongaarse fascisten.

"Als ze dat doen omdat ze zich schamen dat 68 jaar geleden Hongaren andere Hongaren zulke dingen hebben gedaan, dan maken ze een fout," vindt LMP-politicus Jenö Kaltenbach, "Het bedekken van de misdaad kan de schaamte niet verhullen, maar houdt de schuld juist in stand. De eerste stap om een misdaad te verwerken is hem in de ogen te kijken."

Dankzij het protest zal de plaquette de juiste tekst dragen, maar Hongarije heeft geen traditie om de geschiedenis in de ogen te kijken, constateert Kaltenbach. Onder het bewind van de communist Kádár was de Holocaust, net als de opstand van 1956 trouwens, al een heikel punt. En nu dus weer. "Jammer dat Fidesz-politici niet weten te breken met die gewoonte," aldus Kaltenbach.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden