Hongarije en Slowakije vangen bot bij EU-hof

Het hek dat Hongarije liet bouwen om vluchtelingen te weren. Beeld thinkstock

Hongarije en Slowakije hebben ten onrechte bezwaar gemaakt tegen de herverdeling van asielzoekers vanuit Griekenland en Italië. 

Dat is het oordeel van de advocaat-generaal van het Europees Hof van Justitie vanmorgen. Doorgaans is zo'n tussentijdse 'opinie' richtinggevend voor de definitieve uitspraak van het EU-hof, die later dit jaar wordt verwacht.

De regeringen in Boedapest en Bratislava waren eind 2015 naar het hof in Luxemburg gestapt uit protest tegen een besluit dat de EU-ministers voor migratie eerder dat jaar hadden genomen. Dat ging specifiek over de herverdeling van 120.000 asielzoekers uit de overbelaste opvangcentra in Griekenland en Italië.

Hongarije, Roemenië, Slowakije en Tsjechië waren tegen dat plan, maar werden overstemd. Dergelijke stemmingen zijn er wel vaker, maar nog nooit bij zo'n explosief onderwerp.

Unanimiteit

Hongarije en Slowakije hebben bij het hof dan ook bepleit dat dergelijke beslissingen unanimiteit vereisen, op het hoogste niveau van de regeringsleiders. Ook zijn er volgens beide landen procedurefouten gemaakt die het besluit niet-rechtsgeldig maken.

De advocaat-generaal meent echter dat de Europese Commissie en de EU-raad van ministers in hun recht staan bij het inroepen van een bepaald artikel in het EU-verdrag, dat het mogelijk maakt om uitzonderlijke maatregelen te nemen op asielgebied in gevallen van onverwacht grote aantallen migranten. Daarvan was in 2015 sprake.

In zo'n geval hoeft niet de gebruikelijke manier van EU-besluitvorming te worden gevolgd. Het gebruik maken van dit instrument was een 'proportioneel middel', aldus de Franse advocaat-generaal Yves Bot. In zo'n situatie is het ook niet vereist dat alle nationale parlementen er hun zegje over mogen doen.

Vooral de Hongaarse regering-Orbán vond het niet redelijk dat 'Brussel' besluiten op migratiegebied kan nemen zonder dat nationale parlementen daarmee instemmen. De premier maakte deze kwestie vorig jaar zelfs inzet van een referendum onder de Hongaarse bevolking, maar de opkomst was te laag voor een geldige uitslag.

Bot wimpelt de Hongaars/Slowaakse bezwaren niet alleen weg, hij spreekt de landen zelfs bestraffend toe. "De advocaat-generaal onderstreept dat de beperkte effectiviteit (van de herverdelingsmaatregel, red.) verklaard kan worden met een reeks factoren waaronder het gedeeltelijke of volledige falen van bepaalde lidstaten (waaronder Slowakije en Hongarije) om de betwiste beslissing uit te voeren."

Laatdunkend

De vraag is nu of de betrokken landen straks wel bereid zijn de poorten te openen voor asielzoekers, na hun jarenlange principiële verzet. Orbán en zijn Slowaakse ambtgenoot Fico hebben zich geregeld laatdunkend uitgelaten over het quotasysteem, dat ze als een dictaat uit Brussel beschouwen. Ook Polen en Tsjechië weigeren intussen medewerking.

Overstelpt door de grote hoeveelheden migranten die in de loop van 2015 op niet-legale wijze de EU binnenkwamen, besloten de lidstaten op voorstel van de Europese Commissie een quotasysteem in te voeren. Dat was in eerste instantie bedoeld om de drie meest overbelaste landen te helpen: Griekenland, Hongarije en Italië. Via een verdeelsleutel zouden in totaal 160.000 asielzoekers uit die landen worden verspreid over andere lidstaten.

Hongarije wilde principieel niet meewerken aan dit quotasysteem, zelfs niet als het daardoor zelf ontlast zou worden. Liever trok Boedapest zijn eigen plan, onder meer door een grenshek neer te zetten en de immigranten op te sluiten of meteen door te sturen naar andere landen.

Los van deze tegenstand uit het oosten loopt de herverdeling van meet af aan overal moeizaam. Een nieuwe tussenstand van vandaag wijst uit dat in krap twee jaar tijd 24.676 asielzoekers uit Italië en Griekenland zijn overgeheveld naar een ander land. Hoewel dit aantal de afgelopen maand relatief sterk is gestegen, houdt bijna geen enkel land, ook Nederland niet, zich aan de beloofde aantallen. Fico noemde het quotasysteem vorig jaar 'politiek dood'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden