Hongarije denkt extremistisch, zei de ambassadeur

'Hongarije is geen boksbal', zei Péter Szijártó, de Hongaarse minister van buitenlandse zaken, na de opmerkingen van de Nederlandse diplomaat Gajus Scheltema. Beeld AP

De Nederlandse diplomaat Scheltema nam geen blad voor de mond. Boedapest trekt nu zijn ambassadeur terug uit Nederland.

Ongewoon hard. Zo kun je het interview dat Gajus Scheltema, de Nederlandse ambassadeur in Hongarije deze week aan het Hongaarse oppositieweekblad 168 Óra gaf, zeker omschrijven.

Het is niet alledaags dat een ambassadeur de leidende politici van een Europees land verwijt op dezelfde manier vijandbeelden te creëren als religieuze extremisten dat doen, of hen ervan beschuldigt alles zwart-wit te zien en dat ‘een klassieke marxistische wereldaanschouwing’ te noemen.

Ongewoon hard is ook de reactie van Hongaarse zijde. Vandaag kondigde minister van buitenlandse zaken Péter Szijártó aan dat Hongarije zijn ambassadeur voor onbepaalde tijd uit Nederland terugroept en de diplomatieke relaties terugschroeft tot het niveau van woordvoering. Scheltema zelf is niet meer welkom op het ministerie, maar dat is het minste probleem. De ambassadeur was al aan het pakken, eind deze maand loopt zijn stationering in Hongarije af.

“Hongarije is geen boksbal”, aldus Szijártó. Als Nederland zich niet verontschuldigt zullen verdere politieke en diplomatieke stappen volgen. Zover zal het mogelijk niet komen, want vandaag nam minister van buitenlandse zaken Bert Koenders al afstand van het interview, al ging hij niet zover om verontschuldigingen aan te bieden.

Koenders wil eerst met Szijártó en met Scheltema zelf praten. “Maar een vergelijking tussen een EU-lid en de methodes van terroristen is gewoon niet aan de orde”, aldus de minister na afloop van de ministerraad.

Die is inderdaad niet aan de orde, want hoewel Szijártó op zijn persconferentie iets anders beweerde, heeft Scheltema zo’n vergelijking nooit gemaakt. Hij verwees naar een denkwijze, niet naar methodes.

Letterlijk zegt hij in het interview, in antwoord op een vraag over de aanslag in Barcelona: “Geweld met behulp van auto’s is overal mogelijk, vooral in het Midden-Oosten. Hier is een groep verliezers van de globalisering die zich tot extremisme en religieus fanatisme wendt, omdat hen dat veiligheid geeft. Zij creëren vijanden volgens dezelfde uitgangspunten als de Hongaarse regering.”

Verrassend

Of Scheltema verbaasd is over de rel, wil hij niet zeggen, commentaar laat hij verder aan Den Haag over. Maar gezien zijn kritiek dat de Hongaarse regering iedereen die niet vóór hen is, als tegenstander beschouwt, zal Szijártó’s reactie hem niet totaal overvallen. Al had hij zich zijn laatste dagen in functie ongetwijfeld anders voorgesteld. Scheltema ontwikkelde de afgelopen jaren een groot enthousiasme voor Hongarije, iets wat ook in het interview in 168 Óra naar voren komt. Als verwoed vogelaar genoot hij van de grote vogelrijkdom, die hem ieder weekend naar het platteland lokte, en samen met een fotograaf publiceerde hij een sfeervol boek over de Andrássy út, een van de belangrijkste straten in Boedapest.

Tekst loopt verder onder de foto.

Gajus Scheltema Beeld rv

Zijn opmerkingen zijn vooral opmerkelijk voor wie hem vanaf het begin heeft meegemaakt en weet dat hij bij zijn komst vier jaar geleden eerder terughoudend was als het om kritiek op de regering ging. Maar het interview maakt de zorg en de frustratie van Scheltema en met hem veel andere diplomaten in Hongarije duidelijk. Scheltema krijgt namelijk wel bijval van de in Hongarije geboren PvdA-Europarlementariër Kati Piri.

De regering van premier Viktor Orbán beantwoordt volgens de sociaaldemocrate kritiek niet met argumenten, maar met een ‘twistzieke vijandigheid die doet denken aan eenzame dictaturen’. Orbáns politiek brengt het EU-lidmaatschap van Hongarije in gevaar, schreven Piri en haar Hongaarse collega Istvan Ujhelyi vandaag in een verklaring.

Ontoegankelijk

Een klacht die velen met Scheltema delen is die over de ontoegankelijkheid van de Hongaarse regering. Enkele jaren geleden schafte Orbán de jaarlijkse ontmoeting met de ambassadeurs af en veel ministers zijn volkomen onbenaderbaar.

Ook is Scheltema zeer kritisch over de Hongaarse omgang met vluchtelingen, de recente anti-EU-campagne van de regering en over het feit dat de Hongaren geld van de EU aanvaarden, maar gelijktijdig menen dat Brussel zich niet mag bemoeien met de besteding van dat geld.

Het is niet de eerste keer dat Hongarije na internationale kritiek op het regeringsbeleid in een diplomatieke crisis met een bondgenoot raakt. In februari 2015 verliet de Amerikaanse zaakgelastigde Andre Goodfriend Hongarije ‘om persoonlijke redenen’. Dat gebeurde na maanden van oplopende diplomatieke spanningen omdat de Amerikanen zes Hongaren (onder wie het hoofd van de belastingdienst) een visum weigerden wegens corruptieverdenkingen.

In verband daarmee waarschuwde Goodfriend voor een toenemend gebrek aan democratie en transparantie in Hongarije.

Lees ook: Koenders neemt afstand van kritische uitspraken ambassadeur Hongarije

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden