'Honderden zelfmoordpogingen in Guantánamo'

Twee jaar hebben ze als mogelijke terroristen gevangengezeten in Afghanistan en in Guantánamo. Ten onrechte. Nu doen de drie Britten hun beklag over vernedering, mishandeling en bedreiging.

AMSTERDAM - Toen de Brit Asif Iqbal eind 2001, enkele maanden na de aanslagen op de WTC-torens in New York en het Pentagon in Washington, in Afghanistan werd gearresteerd op verdenking van contacten met Al-Kaida, kreeg hij bij een van de eerste ondervragingen van een Amerikaanse militair te horen: ,,Jij hebt in de torens familie van me gedood en nu is het tijd om je terug te pakken''.

Dat waren volgens Iqbal geen loze woorden want in de ruim twee jaar gevangenschap die zouden volgen, zowel in Afghanistan als op de Amerikaanse basis Guantánamo op Cuba, kregen hij en zijn land- en lotgenoten Rhuhel Ahmed en Shafiq Rasul te maken met vernedering, mishandeling en bedreiging. Advocaten van het drietal, woonachtig in de stad Tipton in Midden-Engeland en daarom 'de drie van Tipton' genoemd, hebben hun aanklachten gebundeld en het rapport van 115 pagina's gisteren overhandigd aan een commissie van de Amerikaanse Senaat.

Het drietal zegt regelmatig geschopt en geslagen te zijn door bewakers die daarbij soms hun geweer gebruikten. Ze zouden bovendien van hun slaap zijn beroofd, een kap om het hoofd hebben gekregen, naakt zijn gefotografeerd, onderworpen zijn aan onderzoekingen in lichaamsholtes, en seksuele en religieuze vernederingen hebben moeten ondergaan. De drie kregen van bewakers te horen: ,,Niemand weet dat jullie hier zijn, we zouden jullie kunnen doden zonder dat iemand het te weten komt''.

De situatie in Guantánamo verslechterde nog toen eind 2002 generaal-majoor Geoffrey Miller er de scepter ging zwaaien. Gedetineerden werden kort aangelijnd aan kettingen zodat ze zich nauwelijks konden bewegen, tijdens ondervragingen kregen ze keiharde muziek te horen, tegen hun zin werden baard en hoofdhaar afgeschoren en ze werden naakt in hun cel gestopt. Miller, aldus de drie Britten, liet gevangenen soms maanden in een isoleercel opsluiten. Hij verliet Cuba afgelopen april om chef te worden van gevangenissen in Irak, na het schandaal rond wandaden van Amerikaanse militairen.

Het drietal zegt getuige te zijn geweest van het slaan van geestelijk zieke medegedetineerden. Een gevangene zou hersenletsel hebben opgelopen als gevolg van mishandeling door militairen die hem hadden gestraft nadat hij een zelfmoordpoging had gedaan. Volgens het rapport van het trio zijn er in Guantánamo 'verscheidene honderden zelfmoordpogingen' ondernomen.

De drie Britten werden gearresteerd omdat zij contacten zouden hebben met kopstukken van Al-Kaida. Zo zouden zij op een video staan samen met Osama bin Laden en Mohammed Atta, een van de kapers van 11 september 2001, die als piloot een van de WTC-torens binnenvloog. Onder zware druk gaven ze dat uiteindelijk toe. Maar onderzoek van de Britse geheime dienst MI5 wees uit dat ze een alibi hadden: ten tijde van de video-opname waren ze in Groot-Brittannië. In maart zijn ze vrijgelaten en ook vrijgepleit; er komt dan ook geen strafvervolging.

De drie halen in hun verslag niet alleen uit naar hun Amerikaanse ondervragers, ook Britse militairen en leden van de geheime dienst moeten het ontgelden. Zij zouden de drie tijdens verhoren eveneens hebben vernederd. Eén van de voormalige gevangenen werd bij een verhoor -door een Britse militair- onder schot gehouden door een Amerikaanse soldaat die hem met de dood bedreigde.

De behandeling van Britten in Guantánamo heeft steeds heel gevoelig gelegen in Groot-Brittannië. Vooral het feit dat er nauwelijks juridische bijstand is en dat de VS er de dienst uitmaken, is moeilijk te verteren. Premier Blair heeft president Bush opgeroepen vier Britten die nog vastzitten naar Engeland te sturen. Eén zou er volgens 'de drie van Tipton' slecht aan toe zijn.

Het ministerie van binnenlandse zaken in Londen haastte zich gisterochtend te zeggen dat de klachten grondig zullen worden onderzocht. Het Amerikaanse ministerie van defensie heeft eerder vergelijkbare beschuldigingen afgedaan als verzinsels. Ook twee Franse ex-gevangenen hebben gezegd mishandeld te zijn in Guantánamo.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden