Honderd keer de moeilijke tijd

Met 'Ik ook van jou' en 'Phileine zegt sorry' maakte Ronald Giphart in de jaren negentig furore. Boeken over jonge mensen 'in hun moeilijke tijd'. Nu bundelt hij de Nederlandse verhalen uit het genre.

Verhalen over het moment waarop iemand volwassen wordt. Ik denk dat dat toch de beste definitie is van het coming of age-genre. Veel mooier konden wij het ook niet maken. Mijn werktitel was 'De moeilijke jaren'. Had gekund maar ook dat dekte de lading niet precies. Adolescentieliteratuur ook niet. De naam transitieliteratuur is gevallen, maar ja, je gaat zo'n boek niet 'dit zijn de honderd beste verhalen uit de transitieliteratuur' noemen, toch?

"Het gaat uiteindelijk ook niet om de naam maar om de verhalen. Volgens psychologen vindt de coming of age-periode plaats tussen je 20ste en je 25ste. Dat zijn langzame processen die niet altijd makkelijk in één korte literaire passage zijn te vangen en dat moest natuurlijk wel voor deze bundel. Ik had 180 fragmenten. Kiezen was het moeilijkste. Veruit. Wie wel, wie niet?

"Ik had er bijvoorbeeld heel graag een passage uit 'De hemel van heivisj' in opgenomen van Benny Lindelauf. Maar dat boek kun je echt alleen in zijn geheel lezen. Harry Mulisch heeft wel over het thema geschreven ¿ bijvoorbeeld in 'Archibald Strohalm' ¿ maar dat was gewoon niet goed genoeg. Ik ben in de Koninklijke Bibliotheek gaan zitten en heb daar een selectie gemaakt van 180 verhalen. Die heb ik vervolgens meegenomen naar Frankrijk, waar we de kerstvakantie doorbrachten. Ik heb ze toen ook voorgelegd aan mijn kinderen, die zijn 14 en 16. Zelf ben ik nu 48. Je merkt wel dat de taal verandert. Laatst zat ik met Remco Campert op een terras en zei een meisje: 'Gruwelijk'. We constateerden dat ze dat als positief bedoelde. Remco zei daarop: 'Als ik nu een coming of age-roman zou schrijven dan zou die 'Het leven is Gruwelijk' heten.

"Ik hou van schrijvers die voor zichzelf schrijven, maar voor zo'n bundel gelden andere wetten. Dit moest echt een staalkaart worden. Wij hebben in Nederland een enorm hoogstaande literatuur. Deze bloemlezing is daarom óók een visitekaartje. En een stimulans om te lezen, hoop ik. Ik heb de verhalen er bewust omgekeerd chronologisch in laten zetten. Omdat ik hoop dat zo ook een 17-jarige lezer van nu in aanraking komt met de literatuur van toen en zo langzaam in het nu terecht komt.

"Als ik één verhaal moest kiezen? Dat kun je me niet vragen, dat is gemeen. Goed: Ik wilde Anne Frank er eerst niet in opnemen omdat zij uiteraard nooit de kans heeft gehad zich te ontwikkelen en later terug te kijken naar die periode van opgroeien ¿ iets dat wel kenmerkend is voor dit genre. Vestdijk keek terug. Haar dagboek is natuurlijk ook niet geschreven als literair werk. Maar toen ik die passage uit 'Het Achterhuis' weer herlas schoot ik toch weer vol. Juist omdát ze niet terugkijkt. Anne Frank zit middenin haar coming of age."

Ronald Giphart. 'De Nederlandse coming of age literatuur in 100 verhalen.' Uitgeverij Prometheus, Amsterdam. 1127 bladzijden. Prijs: euro 19.95. Met verhalen van onder meer

Simon Vestdijk, Maartje Wortel, Joost Zwagerman, Willem Frederik Hermans, Arnon Grunberg en Esther Gerritsen.

'Giphart vinden mijn leerlingen te plat'
Bernadette van Hoorn, docente Nederlands, leest dagelijks voor aan vooral havo- en vwo-leerlingen van het Vitus College in Bussum.

Is er geen Nederlandse term voor coming of age-literatuur?

"Ik zou zeggen ontwikkelingsroman. Wij gebruiken de term coming of age-roman nooit. Het zijn boeken waarin de groei naar volwassenheid plaatsvindt. Met ¿ heel belangrijk ¿ de bijbehorende problemen. Ontluikende seksualiteit of het zich afzetten tegen de maatschappij. Kenmerkend aan het genre is ook dat er niet altijd een duidelijke oplossing komt voor die problemen. Logisch, de schrijver zit er vaak zelf nog middenin."

Merkt u dat uw leerlingen zich sneller tot ontwikkelingsromans voelen aangetrokken?

"Het wisselt. Sommige leerlingen lezen juist graag over een andere wereld dan die van henzelf. Historische romans zijn bijvoorbeeld erg populair. Maar 'Joe Speedboot' van Tommy Wieringa was wel een topper in het genre en is dat nog steeds. Het fijne is dat Wieringa ook goed schrijft. Dat maakt zo'n boek als Joe Speedboot tot een ideaal opstapje naar de 'echt grote literatuur', zal ik maar zeggen."

Is Ronald Giphart zelf eigenlijk nog een schrijver die aanspreekt?

"Giphart wordt haast niet meer gelezen. Ze vinden het allemaal te plat en noemen het geen echte literatuur. Lezen over seks vinden ze sowieso vaak confronterend. Ik vind het wel leuk en belangrijk dat Giphart dit overzicht van ontwikkelingsliteratuur nu heeft gebundeld."

U leest uw leerlingen dagelijks voor. Hoe selecteert u wat u voorleest?

"Bijna iedere les begin ik met voorlezen. Dat vinden ze heerlijk, al is het maar vijf minuten, of al is het maar om even te genieten van het nietsdoen. Uit het raam kijken mag ook. Ik hou natuurlijk rekening met denkniveau, leeftijd en belevingswereld. En ze moeten kunnen reiken. Sommigen zijn geneigd erg te blijven hangen. Dat is veilig en prettig maar je moet ze wel uitdagen. Door de komst van moderne media lezen kinderen echt minder geconcentreerd dan 10 jaar geleden. Daarom ben ik ook zo blij met de nieuwe generatie jonge auteurs, die zo toegankelijk schrijven."

Gelooft u in leesbevordering of is lezen nu eenmaal iets wat je wel of niet van nature meekrijgt?

"Je hebt natuurlijk kinderen die echte lezers van zichzelf zijn, maar ik geloof heel erg in leesbevordering. Je kan leerlingen tot lezers maken. Als je het bovendien niet zou proberen, zou het ook nooit lukken. Alleen: waar begin je? Het aanbod is zo groot."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden