Honderd jaar later is Sarajevo een historisch pretpark

Toeristen verdringen zich voor attracties die de moord op Franz Ferdinand markeren

SARAJEVO - Op de 'straathoek waar de twintigste eeuw begon' staat plots een replica van de auto waarin aartshertog Franz Ferdinand 100 jaar geleden eventjes stilstond. Het kostte hem zijn leven, wat uiteindelijk de Eerste Wereldoorlog zou inluiden.

Nu staat autohobbyist Edo Kapetanovic trots naast het vehikel. Al jaren droomde hij ervan déze auto na te maken, en het is hem gelukt. "Ik heb hem hier maar naartoe gesleept", glundert hij. "Maar deze drukte had ik niet verwacht."

Toeristen en bewoners staan te dringen om in de auto te mogen zitten voor een foto. Ook de regionale minister van toerisme kruipt achter het stuur. "Ik hoop dat we hem kunnen laten staan!", roept hij. "Dit moet een attractie worden! Voor dat verkeer vinden we wel een oplossing." Kapetanovic vindt het een prima idee.

De hele binnenstad van Sarajevo staat dezer dagen in het teken van dé aanslag. "Het is een beetje vreemd om het begin van een oorlog te markeren", zegt Amra Madzarevic, directeur van het historisch museum op deze straathoek waar ondermeer Princips moordwapen valt te bewonderen. "Maar we zijn blij dat er zoveel aandacht is en dat mensen dit willen meemaken."

Accountant Andrew Moore is er speciaal voor uit Londen gekomen. Hij is op latere leeftijd geschiedenis gaan studeren en heeft, zoals veel Britten, een fascinatie voor de Great War: "Ik wilde op deze plek zijn, honderd jaar nadat het gebeurde." Nu het zover is, kijkt hij om zich heen als een kind in een snoepwinkel. Moore rent weg om niet te laat te komen voor een speciale stadstour over de aanslag.

Enthousiasme is er ook in de heuvels van Oost-Sarajevo. Geen historische grond uit de Eerste Wereldoorlog hier, maar wél een plek bij uitstek waar die geschiedenis levend wordt gehouden. Milorad Dodik, president van de Bosnisch-Servische deelrepubliek, opent een nieuw park met een standbeeld van Gavrilo Princip. Hier wordt de aanslagpleger zonder voorbehoud herinnerd als een held, die zijn volk wilde bevrijden van Oostenrijkse onderdrukking.

Staka Kjajic buigt zich voorover om het beeld even aan te raken en vervolgens een kruis te slaan. "Ik wil hem bedanken voor wat hij voor ons gedaan heeft", zegt ze met verstikte stem. "Hij heeft ons bevrijd van een tiran."

"De mensen hier in Oost-Sarajevo hadden een park nodig", zegt burgemeester Ljubisa Cosic. "Parallel onstond het idee een monument aan Princip te wijden. Zijn schot was een schot voor de vrijheid."

In het dal, in het centrum van de stad, denkt niet iedereen er zo over. Animositeit over de rol van Princip en de waardering voor zijn actie verdeelt Bosnië langs de gebruikelijke lijnen. Waar hij voor veel Serviërs een held is, beschouwen veel moslims hem als terrorist die de stad in ellende stortte.

Dat is waarom gids Omer Brankovic zich voor zijn stadstours over de aanslag niet volledig als Princip-personage uitdost. Hij draagt graag de markante knevel en snor, maar dat is vooral een knipoog naar de mode uit die tijd, zegt hij. "Ik ben hier niet om me met Princip of Franz Ferdinand te associëren. Dat ligt te gevoelig."

Vandaag wil Sarajevo zich vooral profileren als de stad waar 'een eeuw van vrede, na een eeuw van oorlog' wordt ingeluid, zoals een groot spandoek aan de rivierkade claimt. De herdenkings manifestaties monden 's avonds uit in een groot concert, dat overal in Europa te volgen is.

Nieuwe inzichten

ast het historisch pretpark moet de herdenking middels een congres ook nog wetenschappelijke inzichten opleveren. Een kleine honderd historici kwamen bijeen voor presentaties en debat. Dat is vrij goed geslaagd, vindt deelnemer Guido van Hengel. De historicus aan de Universiteit van Groningen publiceerde dit jaar een biografie van Princip.

Van Hengel betoogde dat Princip en consorten deel van een Europabrede trend van radicalisering waren die destijds als modern gold. "Er bestaat een neiging om deze aanslag nadrukkelijk in de context van de Balkan en zijn specifieke problemen te beschouwen", zegt Van Hengel. "Maar dit soort aanslagen werden in heel Europa gepleegd in die tijd."

Dat deed heel wat wenkbrauwen optrekken, zowel in positieve als negatieve zin. Maar de interpretaties van deze aanslag zullen altijd wel uiteen blijven lopen. Een consensus over die fatale 28 juni van honderd jaar geleden staat vandaag hoe dan ook niet op het herdenkingsprogramma.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden