Review

Hond Florijn verandert in een gevaarlijk monster

Wat gebeurt er wanneer je een verhaal laat komen zoals een droom? Als wendingen zomaar kunnen gebeuren en logica achterwege mag blijven? Dan krijg je een surrealistisch boek als 'Het loterijbriefje' van Els Pelgrom, met veel 'en toen' of 'ineens', maar dat ook tussen gebeurtenissen zwiert als een sierlijke dans.

Bekend is dat Pelgrom graag schrijft over de zwakkeren in de samenleving. Dat doet ze zonder de personages te laten klagen over hun erbarmelijke omstandigheden, waardoor dezen als moedig en ontroerend worden ervaren. Ook 'Het loterijbriefje' gaat over de underdog. Stella en haar broertje Lowietje wonen met hun vader, moeder en de hond Florijn aan de rand van een vuilnisbelt. Overdag zoeken zij en hun ouders naar vuilnis die ze kunnen verkopen. Maar dan gebeurt er iets dat ongebruikelijk is voor Pelgrom: ze vinden een loterijbriefje waarmee ze zeventien miljoen winnen. Dit is het startsein voor een reeks hoogst ongebruikelijke gebeurtenissen.

Ten eerste krijgen ze het geld in twee enorme zakken mee, bovendien geven ze het aan de hond omdat die tenslotte het briefje vond. Na lang lopen is het donker geworden en verdwijnt plotseling Lowietje, maar die duikt weer op wanneer Stella en Florijn een leeg huis binnengaan. Ze horen een stem die almaar bang is voor de hond -die stem blijkt bij een olifant te horen, die zich in het lege huis stierlijk verveelt.

Plots komen overal heerlijke lekkernijen tevoorschijn. Ze eten hun buikje rond en gaan verder naar het enorme huis dat Florijn ondertussen met zijn loterijgeld heeft gekocht. Er is een zwembad bij en ook een pianolerares die Stella met een lineaal op haar vingers slaat wanneer ze een verkeerde noot aanslaat. Langzamerhand verandert Florijn in een gevaarlijk monster omdat hij vindt dat hij de baas mag zijn vanwege zijn rijkdom, bovendien wil hij dat de kinderen zich chic gedragen.

De olifant beschermt de kinderen als ze zich onveilig voelen. Wanneer de olifant teruggaat naar het circus waar hij blijkt te werken, neemt hij de kinderen mee terug. Hij zet hen af bij het loterijkantoor, waar ze dit keer geen geld ontvangen. De kinderen, zo blijkt, hebben een droom beleefd. Dat ze zonder morren genoegen nemen met het genot van de fantasie is kenmerkend voor de houding die Pelgrom haar personages geeft.

Drie Gouden Griffels kreeg Pelgrom (66) in haar schrijversloopbaan, voor 'De kinderen van het Achtste Woud', 'Kleine Sofie en Lange Wapper en 'De eikelvreters'. Zilveren Griffels ontving ze voor 'Het onbegonnen feest' en 'Voor niets gaat de zon op'. In 1994 kreeg ze de Theo Thijssenprijs voor haar gehele oeuvre en in 1995 kwam het kinderboekenweekgeschenk, 'Bombaaj!', van haar hand. Ze is geprezen vanwege het feit dat haar boeken hebben bijgedragen aan het accepteren van kinderboeken als serieuze literatuur. Daarvoor is een kleine strijd nodig geweest, die zo'n twintig jaar geleden werd ingezet.

Ondertussen is er veel veranderd. Kinderboeken worden nu als volwaardige literatuur beschouwd, en tegenwoordig gaan steeds vaker stemmen op voor hernieuwde aandacht voor de leesbaarheid van de boeken. Kinderen moeten de verhalen kunnen volgen. En wanneer je dat punt in ogenschouw neemt, keldert 'Het loterijbriefje' in de waardering.

Want hoewel het een interessant experiment is dat bovendien werd uitgevoerd door een kundig auteur, is het vooral voor volwassenen aantrekkelijk zich eens te laten meevoeren op een verhaal zonder kaders en logica. In het boek staat: ,,'En wat gaat er nu gebeuren? Weet u het?', vroeg Stella. 'Gewoon afwachten, kind, gewoon afwa... wa... wa...Hatsjie!'' -waarna alweer een wending volgt.

Maar veel kinderen vinden het prettig te weten wie wie is en te begrijpen waarom dingen gebeuren. Als in de kast ineens een prachtige taart staat, terwijl ze net het hele huis hebben doorzocht, is het lastig te snappen hoe dat kan. De olifant wil vrijkaartjes aanbieden voor het circus, maar als Stella zegt dat het circus te duur is voor hen, antwoordt de olifant dat ze dan wel in de stallen kunnen kijken. Een kind zal zich afvragen waarom het geld een probleem is als ze toch vrijkaartjes krijgen.

Pelgrom heeft haar surrealisme zo consequent doorgevoerd, dat een verhaal overblijft dat weliswaar verloopt als een zwierige dans, maar dat moet je maar net prettig vinden. Waarom heeft Pelgrom dat gedaan? Een vraag die Stella en Lowietje zich in het boek stellen, is of de wereld wel echt is, of misschien door iemand bedacht -en dan: door wie? Maar nee, weet Stella zeker, sommige dingen zijn echt. Maar welke dan? En hoe weet je dat? Het zijn leuke vragen om mee te spelen, vooral wanneer je echt maakt wat nep moet zijn en andersom. Maar of een kinderhoofd daaraan toe is -vooral: of een kind ervan geniet- dat blijft een heel grote vraag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden