Homoseksualiteit / Anglicaanse top voorkomt breuk

De gevreesde scheuring binnen de internationale anglicaanse gemeenschap komt er niet. Dat blijkt uit een communiqué van 37 kerkleiders, in spoedoverleg bijeen te Londen. De Noord-Amerikaanse bisschoppen worden weliswaar gekapitteld voor hun 'laks' optreden tegenover homoseksualiteit, maar hun twee kerken blijven lid van de anglicaanse 'familie'.

Het internationale verband van anglicaanse kerken blijft bijeen. Met dit resultaat beëindigden 37 primaten uit de hele wereld gistermiddag hun zelfgekozen 'clausuur' in het Londense Lambeth paleis, van oudsher residentie van de aartsbisschoppen van Canterbury, eersten onder hun gelijken binnen de wereldgemeenschap van anglicanen.

Afgezonderd van de wereld had men er twee dagen gebeden, in de Bijbel gelezen en, vooral, vergaderd. Dat laatste betrof met name het onderwerp homoseksualiteit. Die kwestie houdt de ruim zeventig miljoen anglicanen in 160 landen al maandenlang diep verdeeld en dreigde tot een scheuring te leiden. Het nu bereikte compromis -een commissie gaat een aantal controversiële zaken, waaronder homoseksualiteit, nader bekijken- voorkomt dat.

De conservatieve eis om de kerken van Canada en de Verenigde Staten uit de anglicaanse familie te stoten is in Londen niet gehonoreerd. Wel werd daar gewaarschuwd dat de eenheid binnen de anglicaanse gemeenschap gevaar loopt als de voorgenomen bisschopswijding van een Amerikaanse homo doorgaat. De Ierse aartsbisschop Robin Eames zei echter tegen journalisten: ,,Ik sta bekend als een onverbeterlijke optimist, maar ik verzeker u dat de anglicaanse familie sterker dan ooit uit deze crisis te voorschijn zal komen.''

Progressieve anglicanen hadden twee dagen lang in drie kerken in de omgeving van Lambeth gebedsstonden gehouden voor het welslagen van de conferentie. Leden van de homobeweging Outrage (woede) zagen er op het laatste moment van af het paleis te bestormen.

Aartsbisschop Rowan Williams van Canterbury, die het kerkelijk spoedberaad voorzat, heeft de zware klus goed geklaard en daarmee zijn aangetaste positie binnen de eigen, Engelse kerk en de anglicaanse wereldgemeenschap versterkt. Het gevaar was immers aanwezig dat na een mislukt overleg het morele leiderschap van Canterbury zou overgaan naar bijvoorbeeld Nairobi of Sydney. Het is een publiek geheim dat koningin Elisabeth II, wereldlijk hoofd van de anglicaanse kerk in Engeland, daar bang voor was.

Aanvankelijk leek het er allesbehalve op dat de eenheid bewaard zou blijven. De posities van de conservatieve en progressieve kerkleiders lagen daarvoor te ver uit elkaar. En dus dreigden 20 van de 37 (aarts)bisschoppen, allen uit de Derde Wereld, hun handtekening te zetten onder een ultimatum dat van Williams eiste dat hij disciplinaire maatregelen zou nemen tegen de Amerikaanse episcopale (lees: anglicaanse) kerk. Ze deed niets toen in augustus een niet-celibataire homo, gescheiden en vader van twee kinderen, tot bisschop van New Hampshire werd gekozen. De episcopalen zouden om die reden uit de anglicaanse gemeenschap moeten worden gestoten. Dat zou volgens de conservatieven ook dienen te gebeuren met de Canadese kerk die zich in mei niet had verzet tegen het inzegenen van een homohuwelijk -door een vrouwelijke priester nog wel- in het bisdom New Westminster.

Volgens ingewijden werd echter al op de eerste dag duidelijk dat de Aziatische deelnemers -het hoofd van de Filippijnse kerkprovincie was als enige niet aanwezig- minder enthousiast waren over zo'n bikkelharde opstelling dan aanvankelijk had geleken. Daarna begon het Afrikaanse front -hoofdzakelijk anti-homo- barsten te vertonen en raakten de conservatieve diehards hun meerderheid kwijt.

Het besef drong door dat een scheuring desastreuze gevolgen zou hebben. Niet alleen puur kerkelijk, maar ook financieel. Met name voor de kerkprovincies van Afrika en Latijns-Amerika. Die mogen dan inmiddels in omvang groter zijn dan de 'zusters' in het Westen, budgettair zijn ze nog steeds van hun steun afhankelijk. Alle stoere taal van de Nigeriaanse aartsbisschop Peter Akinola, een homofoob van het zuiverste water, ten spijt ('De tijd is voorbij dat wij buigen voor het westerse liberale imperialisme').

En dus beperkte men zich tot het uitspreken van ,,diepe spijt'' over de handelwijze van de beide Noord-Amerikaanse kerken, zei men dat deze opstelling de eenheid onder de anglicanen bedreigde en werd demonstratief de verklaring van de Lambethconferentie uit 1998 herhaald: de anglicaanse gemeenschap kan geen steun geven aan het wijden van niet-celibataire lesbiennes en homo's tot priester (of bisschop) en evenmin aan het kerkelijk inzegenen van homo-huwelijken of

-relaties.

Door aldus terug te grijpen op de principes van 1998 hield Williams zijn collega's uit Afrika, Azië en Zuid-Amerika binnenboord. Omgekeerd hoefden die uit Noord-Amerika zich niet veel aan te trekken van de reprimande uit Londen. Besluiten die tijdens Lambeth worden genomen, genieten wel moreel gezag, maar hebben kerkrechtelijk geen kracht van wet. Elke kerkprovincie is immers geheel zelfstandig. Dat geldt volgens de liberale anglicanen ook voor het beleid met betrekking tot homoseksualiteit.

Het is onwaarschijnlijk dat alle conservatieve anglicanen zich met het gisteren bereikte resultaat laten paaien. Vooral in Afrika en Zuid-Amerika dreigen groepen hun eigen weg te gaan. Maar of hun aantal groot genoeg zal zijn om de eenheid binnen de mondiale anglicaanse gemeenschap alsnog beslissend te kunnen verstoren lijkt de vraag. Veel waarschijnlijker is dat conservatieve bisdommen homoseksuelen uit het ambt gaan weren en homostellen die kerkelijk willen trouwen zullen vragen hun heil elders te zoeken.

Ondertussen circuleren er geruchten dat Rome in troebel water vist. Het Vaticaan zou een kerkelijke gezant naar Amerika hebben gestuurd om te zien of er ontevreden conservatieven zijn die zich tot het rooms-katholicisme willen bekeren. Mocht dit bericht waar zijn, dan zal deze manoeuvre de toch al moeizame betrekkingen tussen de rk kerk en de anglicaanse kerken bepaald geen goed doen. Die staan onder druk sinds paus en curie begin deze maand lieten weten dat het wijden van niet-celibataire homo's tot bisschop ,,nieuwe en serieuze problemen heeft doen ontstaan'' tussen Rome en de anglicaanse kerkgemeenschap.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden