Homorechten als breekijzer

In het Filosofisch Elftal analyseren twee denkers een actuele kwestie. Hoe universeel is het homo-emancipatiefeest Gay Pride? Kun je homorechten gelijkstellen aan mensenrechten?

Tijdens zijn recente bezoek aan Kenia heeft de Amerikaanse president Barack Obama expliciet de benarde positie van Keniaanse homo's aan de orde gesteld. Homoseksuelen riskeren er gevangenisstraffen tot veertien jaar. "Wanneer je mensen anders behandelt, niet omdat ze anderen kwaad doen, maar omdat ze anders zijn, sla je een weg in waarbij de vrijheid langzaam verdwijnt", zei Obama. Het past in het beleid van de Amerikaanse regering dat enkele jaren geleden door Hillary Clinton werd aangekondigd met de woorden: "Homorechten zijn mensenrechten."

Klopt die uitspraak? In de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens komt homoseksualiteit niet expliciet voor. Bovendien zijn de mensenrechten een stuk veelomvattender en heeft het gros van de dertig artikelen niets met (homo)seksualiteit te maken. In de praktijk van westerse leiders die andere landen op moreel niveau toespreken, lijkt het vaak andersom: de eerbiediging van de mensenrechten en de mate van beschaving worden afgelezen aan de positie van homoseksuelen.

Thierry Baudet, schrijver en rechtsfilosoof, oprichter van de denktank Forum voor Democratie: "Een land als Rusland vindt die westerse neiging heel hinderlijk. Er heeft in Russische ogen een soort verzwakking van onze cultuur plaatsgevonden doordat we als het ware 'verwijven'. Hét symbool daarvoor is wat president Poetin ziet als de westerse 'obsessie' met homoseksualiteit, homorechten, homohuwelijk.

"Misschien is het mede daardoor niet zo vreemd dat westerse leiders uitgerekend de positie van homo's, waar ze ook komen, aan de orde stellen. Want de vrijheid om de liefde te beleven met een partner naar keuze is een ultiem teken van individuele ontplooiing en humanisme. Door dit onderwerp te agenderen, zeg je ook iets over al die andere mensenrechten. Je weet dat je de reactionaire, boze, intolerante regimes hard treft door aan te dringen op gelijkheid voor homo's. Het is alsof je in één zin, via één item, een heel wereldbeeld neerzet. 'Mensenrechten' in het algemeen bespreken is niet altijd concreet genoeg. Praten over de onrechtmatigheid van straffen voor homoseksuelen kan een pars pro toto zijn, een breekijzer voor individuele, vrijheid, zelfontplooiing en andere waarden."

Alicja Gescinska, filosoof aan het Amherst College (Massachusetts, VS) en schrijver van 'De verovering van de vrijheid': "Dat moge zo zijn, en in landen waar homoseksualiteit nog strafbaar is, lijkt het me evident dat de wetten veranderd moeten worden. Maar over het algemeen vind ik het een gemiste kans als homoseksualiteit enkel in termen van wetten wordt besproken. In de Verenigde Staten is het homohuwelijk nu op gezag van de hoogste rechter mogelijk gemaakt in alle staten. Toch zijn er tal van staten waar ik als ik homoseksueel was, niet zou willen wonen. In Indiana en enkele andere staten zijn recentelijk wetten aangenomen die ervoor zorgen dat een bakker op grond van zijn geloof mag weigeren om een taart te bakken voor homo's. Dan mag je misschien trouwen, maar wat heb je daar als homo aan als er onder je landgenoten draagvlak blijkt te zijn voor zulke discriminatie?"

Baudet: "Je kunt je afvragen of het verstandig is om het homohuwelijk er in al die staten door te drukken via de rechterlijke weg, wanneer dit door een groot deel van de bevolking als onwenselijk wordt ervaren. Ik zou denken dat staten dat zelf moeten kunnen bepalen, via hun volksvertegenwoordigers. Anders leidt dit alleen maar tot tegenreacties, en dat is contraproductief. Het is een feit dat er veel landen zijn waar wantrouwen en zelfs haat is tegenover homo's. Dat kun je niet wegwerken door wetten. Maar intussen ben ik er trots op dat wij een parade hebben waar homo's kunnen zoenen. Dat wordt gedragen door de bevolking en dat is sterker dan een opgelegde wet."

Gescinska: "In Duitsland wordt het homohuwelijk niet erkend. Toch denk ik dat homoseksuelen daar een stuk fijner kunnen leven dan in Texas. Tolerantie en acceptatie blijken niet uit enkel wetgeving. De cultuur en de mentaliteit van de mensen zijn bepalend.

"Er is trouwens nog iets wat me tegenstaat aan het morele gelijk van zogenaamd homovriendelijke landen. Waar de rechten van homo's stevig verankerd zijn, bijvoorbeeld in Nederland en België, denkt men vaak dat elk mogelijk tegenargument het aanhoren niet meer waard is. Wie nu nog een bezwaar probeert te formuleren tegen het homohuwelijk of adoptie door homoparen, krijgt direct het verwijt conservatief of bekrompen te zijn. Westerse landen ontwikkelen een soort progressieve orthodoxie, waarin bepaalde verworvenheden als onaantastbare relieken worden beschermd."

Baudet: "Geheel mee eens. Ook al is het in mijn ogen een gepasseerd station om in ons land nu nog tegen het homohuwelijk in te gaan, ik zal altijd bereid blijven om te luisteren naar mensen die daar een degelijke poging toe ondernemen. Ten eerste omdat het geven van je mening precies behoort tot het soort klassieke vrijheden waar ook homo's zich op beroepen. En ten tweede omdat ik me principieel op het standpunt wil blijven stellen van de morele onzekerheid. Dat wil zeggen dat ik open wil blijven staan voor steekhoudende argumenten die mij ertoe dwingen om van standpunt te veranderen."

Gescinska: "Aan het Amherst College, waar ik werk, is één professor tegen het homohuwelijk en tegen abortus. Nu gaan er al tijden stemmen op om hem om die reden te ontslaan. Ik vind dit stuitend. Natuurlijk mogen we geen ruimte bieden aan discriminatie, pesterijen of geweld. Maar een onderbouwde mening die tegen de mainstream-tolerantie ingaat, zouden we altijd moeten willen aanhoren - ook buiten academische kringen. Het is soms wel alsof liberale, progressieve gedachtes, als ze eenmaal stevig wortel hebben geschoten, verkeren in hun tegendeel en resulteren in precies dezelfde intolerantie waartegen ze ooit een antigif leken."

Doodstraf

Op veel plaatsen in de wereld zijn de rechten voor lesbiennes, homo's, biseksuelen en transgenders (lhbt) niet gelijk aan die van heteroseksuelen. Homoseksualiteit is in meer dan zeventig landen strafbaar. In sommige van die landen staat op homoseksualiteit de doodstraf.

De gelijke rechten van lesbiennes, homo's, biseksuelen en transgenders horen tot de prioriteiten van het Nederlands mensenrechtenbeleid. In de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (Verenigde Naties, 1948) wordt (homo)seksualiteit nergens expliciet genoemd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden