Homohuwelijk heet hangijzer bij referenda in Taiwan

Deelnemers aan de Gay Pride Parade op 27 oktober in hoofdstad Taipei. Beeld EPA

De Taiwanezen krijgen zaterdag tien referenda voorgeschoteld. Het meest controversiële: dat over het homohuwelijk.

Een jaar geleden leek het nog een uitgemaakte zaak: Taiwan zou, als eerste op het Aziatische continent, het homohuwelijk invoeren. Maar dat vooruitzicht staat op losse schroeven, nu komende zaterdag drie referenda over het onderwerp worden gehouden. Betrokken activisten maken zich zorgen: wat een feest van de democratie moest worden, dreigt te verzanden in chaos.

Zaterdag vinden op Taiwan, het de facto onafhankelijke eiland dat door China als afvallige provincie wordt gezien, lokale verkiezingen plaats. Daarbij wordt de Taiwanezen niet alleen gevraagd om hun nieuwe burgemeester en raadsleden te kiezen, maar ook om hun stem uit te brengen in tien referenda, met onderwerpen van kernenergie tot seksuele voorlichting in het onderwijs.

Uitstalraam

Die uitgebreide waaier aan volksraadplegingen was bedoeld als een uitstalraam voor de Taiwanese democratie, maar heeft tot nog toe vooral controverse opgeleverd. Vooral de drie referenda over het homohuwelijk – waarvan twee bedoeld om het tegen te houden, en een om het te ondersteunen – wekken heftige emoties op.

Hoe de referenda zullen uitpakken, is moeilijk te voorspellen. In een recente peiling zei 26 procent van de Taiwanezen tegen het homohuwelijk te zijn, 13 procent voor en bleek de rest nog te twijfelen. Maar activisten aan beide zijden noemen die peiling onbetrouwbaar. Ze werd via vaste telefoon afgenomen, waardoor vooral oudere kiezers deelnamen. En veel Taiwanezen zijn ­‘referendum­-moe’.

Het vooruitzicht van een Taiwanees homohuwelijk dateert uit mei 2017, toen het Grondwettelijk Hof in Taipei oordeelde dat de Taiwanese wet, die het huwelijk beschrijft als tussen man en vrouw, discriminerend is voor homokoppels. De Taiwanese overheid kreeg opdracht om de wet binnen twee jaar aan te passen. Zo niet, dan zouden koppels van hetzelfde geslacht automatisch kunnen huwen.

Tegenstanders

Maar de Taiwanese president Tsai Ing-wen, politica van de Democratische Progressieve Partij en zelfverklaard voorstander van het homohuwelijk, maakte weinig haast om de wet aan te passen. Daarmee gaf ze ruimte aan de tegenstanders. Toen begin dit jaar de drempel voor referenda flink verlaagd werd, dienden die meteen twee voorstellen in om het homohuwelijk tegen te houden.

“Ons doel is om door het referendum de sociale mentaliteit van Taiwan te veranderen”, zegt You Xin-Yi, medeoprichter van de Coalition for the Happiness of our Next Generation, die de referenda tegen het homohuwelijk initieerde. “We willen dat de regering weer meer tijd en energie spendeert aan gezinnen, in plaats van aan genderkwesties en lhbt-vriendelijke toiletten.”

You Xin-Yi benadrukt dat hij niets tegen lhbt’ers heeft, en dat hij hen wel een geregistreerd partnerschap gunt. Maar tijdens de campagne liet zijn ‘coalitie’ zich lang niet zo verzoenend uit. Een van de officiële tegenargumenten luidt dat het homohuwelijk tot meer hiv-besmettingen leidt en de overheid zo opzadelt met hoge lasten.

“De campagne was bijna xenofoob tegenover homo’s”, zegt Su Yen-Tu, professor rechtsgeleerdheid, die de referenda op de voet volgt. “De tegenstanders gaven veel des­informatie. Ze probeerden mensen angst aan te jagen, en wierpen zichzelf op als de verdedigers van de traditionele waarden.”

Juridische patstelling

Het grootste probleem is dat de referenda zo goed als zeker leiden tot een juridische patstelling. Het is niet duidelijk wat er moet gebeuren als de tegenstanders van het homohuwelijk winnen, terwijl het Grondwettelijk Hof oordeelde dat hetero- en homokoppels gelijk behandeld moeten worden. De uitslag van de referenda is bindend, maar een uitspraak van de hoogste rechtbank is dat ook.

“Ik zou het een fiasco durven noemen”, aldus Su Yen-Tu. “Een jaar geleden toonde een opiniepeiling dat een meerderheid van de Taiwanezen het homohuwelijk in een of andere vorm steunt, maar dat is nu helemaal veranderd. Wie de referenda ook wint, ik verwacht dat er een lang juridisch gevecht volgt.”

Het blijkt een breder euvel: de Taiwanese referenda zijn bindend, maar niet noodzakelijk haalbaar. Een van de tien referenda stelt voor om tijdens internationale sporttoernooien niet langer de naam Chinees Taipei te gebruiken, maar Taiwan, een naam die formele onafhankelijkheid suggereert. Peking, dat het ­eiland steeds nadrukkelijk claimt, liet al weten dat dat niet ongestraft kan gebeuren.

Activisten vrezen nu dat de referenda als een boemerang in het ­gezicht van Taiwan zullen terug­keren. “Ons grootste voordeel in ­vergelijking met China is dat wij een ­democratie en rechtsstaat zijn”, zegt Wang Ting-Yu, die met zijn organisatie Vote4LGBT het homohuwelijk steunt. “Maar wat we nu zien, haalt dat Taiwanese voordeel onderuit. Het geeft de indruk dat onze democratische waarden in verval zijn.’

Lees ook:

President van Taiwan haalt uit naar China

De spanning tussen China en Taiwan loopt op. De Taiwanese president eist dat Peking stopt met provoceren.

Homo’s hebben het beter én slechter

Zaterdag trapt Amsterdam de jaarlijkse Pride-week af. Een feest voor meer dan alleen het roze deel van Nederland. Maar hoe is de situatie van homovrouwen en -mannen elders op de wereld in de laatste jaren veranderd?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden