Homo's worden nu eens met rust gelaten

'Kennelijk vinden ze het verstandig tolerantie uit te stralen'

"Vind je het niet vreemd dat je geen enkele bedelaar ziet?", vraagt Farid Mammadov, die de drugsverslaafden van Bakoe kent door zijn werk. Alle daklozen zijn spoorloos, zegt hij. "In een bus de stad uitgereden, en niemand weet waarheen." Hij verwacht ze terug als het Eurovisie Songfestival voorbij is en de Azerbeidzjaanse hoofdstad weer zichzelf kan zijn.

Ook betogers tegen president Aliyev zijn deze week hard aangepakt. Alleen de lesbiennes, homo-, bi- en transseksuelen kunnen even ademhalen. In april werden hun feestjes nog verstoord door de politie. In deze Eurovisie-week worden ze met rust gelaten. Mammadov is zelf homo en zegt dat het Songfestival ook in Azerbeidzjan geliefd is in de gayscene.

Het Plein met de Fonteinen, waar vorig jaar de protesten in de revolutionaire lente werden neergeslagen, is nu een drukke ontmoetingsplaats. Het benauwde weer kondigt een stormachtige wind aan vanaf de Kaspische Zee. Farid fluit schel naar vrienden in de verte. Ze begroeten hem liefdevol, maar omstanders kijken nauwelijks op.

"Aanraken hoort bij onze cultuur", verklaart zijn collega Elhan Bagirov. Macho's lopen voorbij met een arm over elkaars schouder, matrozen zeggen onderling gedag met een kus.

Seks tussen mannen is sinds 2001 niet meer strafbaar. Maar dat betekent niet dat homoseksualiteit geen groot taboe is. Farid werd om zijn geaardheid afgekeurd voor militaire dienst, en als gevolg daarvan 36 dagen opgenomen in een psychiatrische inrichting. Zijn moeder en zus weten hoe het zit, maar thuis wordt er nooit over gesproken.

Hij zegt er heteroseksueel uit te zien en daardoor minder last te hebben van agressie. Toch is hij vlakbij huis in elkaar geslagen door bekenden. Aangifte deed hij niet.

Het is na middernacht als ze in een kelderclub belanden met de sfeer van een jongerensoos. Er wordt gedanst op 'Running Scared' van Ell en Niki, de Eurovisie-winnaars van vorig jaar. Toen Club 17 dit voorjaar de deuren opende, vlakbij het presidentieel paleis, stond meteen de politie op de stoep. Na twee dagen mochten ze weer open, zegt bedrijfsleidster Lisa, die ooit een man was en nu Shakira-krullen heeft. "Blijkbaar vond iemand het verstandig om rond het Songfestival tolerantie uit te stralen."

Een cameraploeg die langskomt, mag absoluut niet filmen bij de dansvloer. Iedereen is bang herkend te worden op Youtube. Regelmatig verbreken ouders het contact met hun homoseksuele kinderen. Een geheim leven leidt tot chantage, ook door de politie. En klagen heeft weinig zin.

De Azerbeidzjaanse ombudsman vertelde open en bloot dat homo's en lesbiennes een slechte invloed hebben op de maatschappij. Elhan Bagirov, die zes jaar geleden de belangenorganisatie Gender and Development oprichtte, zegt dat hun hiv- en aids-programma wel gesteund wordt door de minister van gezondheid.

Farid weet niet goed waarom de politie ze lastigvalt. "Misschien zijn ze bang dat we een Gay Pride-beweging organiseren en ons tegen de overheid verzetten. Maar wij zijn niet tegen de president. Wij willen normaal leven." Het is goed, denkt hij, dat Azerbeidzjanen deze week zien dat er ook homo's zijn in het buitenland. Lisa is minder positief. Als al die internationale gasten verdwenen zijn, en de bedelaars weer terug, verwacht ze Club 17 te moeten sluiten.

'Tooi is voor mij een uiting van respect en vrijheid'
Omdat haar stem in vorm is, en de sfeer in het team uitstekend, gaat het een dag voor de halve finale toch weer over de indianentooi. In haar hotel buiten het centrum van Bakoe vertelt Joan Franka hoe ze op een nacht wakker werd met het besef dat ze een verentooi en een turquoise jurk wilde.

Het exemplaar dat ze bij het Nationaal Songfestival droeg, en dinsdag op de rode loper, kwam uit een Nederlandse bruidswinkel. De grotere verentooi die ze vanavond opzet bij haar Eurovisie-optreden komt uit Albuquerque en is gemaakt door een afstammeling van de Navajo-indianen, die ook tooien maakt voor Amerikaanse speelfilms. "Ik heb haar uitgelegd dat het voor mij geen grap is, maar een manier om in gesprek te raken over respect, vrijheid, jezelf zijn. Dat vond ze heel mooi. Dat ik een tooi draag, ziet zij weer als een verering van haar volk en cultuur."

Als Joan echtheid zo belangrijk vindt, waarom heeft ze dan geen echte banjospeler meegenomen? De muzikanten om haar heen staan vooral mooi te wezen. "Tijdgebrek. We konden geen banjospeler vinden. Maar Mark, die nu mee is, heeft wel banjoles gehad en hij is een superlieve jongen."

Dinsdag zag Joan de eerste halve finale in de Crystal Hall. Ze voelde dat de omaatjes uit Rusland iets losmaakten in de zaal. "Net als Jedward uit Ierland, met hun supergeinige dansjes." Ze ging op tijd weg om te rusten. "Ik heb hard gewerkt. Nu komen de belangrijkste dagen."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden