Homo automobilicus is vaak een agressief geval

Onveiligheid in het verkeer verdient net zoveel aandacht als terrorisme.En het wordt ook hoog tijd de oorzaken van agressief rijgedrag te ontledenen bestrijden.

Na weer een dodelijk ongeval op een zebrapad, pleitten verschillendeverkeersdeskundigen voor maatregelen om het oversteken veiliger te maken.Maar voordat we klaar-overs tussen bumpers en benen opstellen, moeten wede oorzaken van hufterig verkeersgedrag beter analyseren. Immers, niet deratio maar onbewuste emoties bepalen vaak ons potentieel agressieve gedragachter-het-stuur., Wat maakt de homo automobilicus zo anders dan de homosapiens?

Allereerst is er het verschil in fysieke macht tussen automobilist envoetganger. Dat lijkt vanzelfsprekend, maar het psychologisch effect ervanis enorm. De auto versterkt onze beperkte lichamelijke kracht en dieveroorzaakt een persoonlijkheidsverandering bij wie daar gevoelig voor zijn- vooral mannen. Stel dat voetgangers zich ook omringen met kreukelzones,SIPS, airbags, claxon en bullbar, dan zou elke automobilist meteen stoppen:een SUV van rechts!

De auto is ook een mobiel territorium, en automobilisten beconcurrerenelkaar ermee. Met lichtsignalen worden langzamere auto's teruggejaagd naarde rechterrijstrook. Om parkeerplaaten wordt regelmatig gevochten. Deultieme vorm, de auto als wapen, zie je in Bond-films.

De oorsprong van de auto als vorstelijk speeltje werkt door in desuperioriteitsgevoelens -veelal onbewust- die iedereen achter het stuur kanervaren. Voor velen is de auto de enige plek waar de sociale laddereventjes omgekeerd werkt. Er zijn nu meer dan vroeger mensen zonderperspectief als potentieel agressieve medeweggebruiker op de weg. Dedemocratisering van het autobezit heeft ook het misbruik ervanverveelvoudigd. Ook Amsterdamse fietsers gedragen zich als reactieagressiever (eufemistisch: 'assertief'). Wie thuis al empathie mist ofcrimineel is, doet dat achter-het-stuur nog sterker.

Vrouwen stoppen dankzij hun socialere instelling vaker voor zebra's enrijden veiliger dan mannen. Want vrouwen verdedigen geen territoria enkrijgen geen onbewuste overwinningsgevoelens bij inhalen of doordrukken.

De sociaal-psychologen als Sachs en Diekstra concluderen dat menigautorijder een regressie naar infantiele levensfasen ervaart die hetrisicobewustzijn vernauwt.

De zebraterreur is dus het topje van de ijsberg en symboliseert hetgroeiende probleem van de algemene verkeersagressie en het gebrek aanzelfbeheersing.

Hoe de verkeersagressie terugdringen? Met bijna 1000 doden per jaar moetde verkeersonveiligheid in het publieke bewustzijn én in de politiekdezelfde aandacht krijgen als de 'gewone' terreur, die nu alles domineert.

Verkeersslachtoffers hebben recht op gelijke aandacht als slachtoffersvan ander geweld. Bovenop strengere straffen bij groter gevaar of dodelijkeafloop zijn taakstraffen denkbaar als (anti-)agressietrainingen, werk inverpleeghuizen met (levenslange) verkeersslachtoffers, of bezoek aanautosloperijen met verfrommelde Volvo's, ter ontmythologisering vanveiligheidsclaims van autofabrikanten.

Ook is het noodzakelijk de pakkans voor gevaarlijke overtredingen te vergroten en agressief rijgedrag als in 'Wegpiraten' harder aan te pakken, desnoods met kliklijnen en versoepeling van bewijsregels. OpgevoerdeGTI-tjes met (verboden) megafoonuitlaten moeten rigoureus in beslag genomenworden, alleen al vanwege geluidhinder. Automobilisten die hun ruitenonvoldoende ijs- of condensvrij maken verdienen meteen een plaats aan dekant van de weg. Voetgangers moeten met armgebaar stoptekens kunnen geven,zodat zij op zebra's de voorrang krijgen waar ze recht op hebben.

Preventie en zelfbeheersing beginnen onder de motorkap, doorvermindering van de onnodig hoge motorvermogens en topsnelheden (nugemiddeld 100 pk en 200 km/uur) die agressief rijgedrag uitlokken. Zonderacute oliecrisis is 'engine downsizing' politiek nog onhaalbaar. De EU moetdaar niet op wachten, ook vanwege de CO2-uitstoot. Brussel dient meteenboordcomputers, adaptieve cruisecontrols en snelheidsbegrenzers verplichtte stellen zodat automobilisten de rechtervoet beter gaan beheersen.Minimum geluidniveau's in de auto en beperking van muziekvermogens kunnen zombiegedrag tegengaan.

Het effectiefst is toepassing van Het Nieuwe Rijden: anticiperend rijdenmet lage toerentallen. Een eendaagse HNR-training leidt tot 40 procentminder brokken. Maar de moeilijkste klus blijft vermindering vanmaatschappelijke verloedering, egoïsme en persoonlijkheidsstoornissen.Die maken verkeersagressie in de hedonistische autocultuur nu eenonoplosbaar probleem.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden