Hommel helpt aardappelboer

Aardappelboeren dachten met steriele planten en de gifspuit de schimmels uit te bannen. Maar hommels die het gewas bevruchten, lijken minstens zo effectief.

Het is een vreemd gezicht, daar op het erf van Evert Menkhorst in het Gelderse Hengelo. De natuurboer heeft drie vierkanten van vijf bij vijf meter aangelegd. Op de eerste mini-akker staan aardappelplanten, de twee andere zijn voorzien van een houten frame dat met insectengaas is bekleed. Onder het gaasdak van veld twee staan, opnieuw, aardappelen. En wat staat er onder het gaas van landje drie? Precies.

De aardappelen vormen de enige overeenkomst tussen de proefvelden, legt Anton Stortelder uit. Maar volgens de bioloog van de Wageningen Universiteit verschillen de omstandigheden waaronder het gewas groeit. Dat heeft een reden. Stortelder onderzoekt met de proefopstelling of aardappels telen met gebruikmaking van het eco-systeem een milieuvriendelijk alternatief kan zijn voor de huidige praktijk. De Nederlandse boeren zijn in het verleden massaal overgegaan op steriele planten, die dus niet bevrucht kunnen worden. De gifspuit moet acht keer per seizoen een einde maken aan alle ziekten en schimmels. Juist de steriele planten blijken erg vatbaar voor de schimmel phytophthora, in goed Nederlands ook wel de aardappelziekte genoemd.

"Mijn collega Albert Corporaal heeft onderzoek gedaan naar kievitsbloem", vertelt Stortelder. "De conditie van de bollen van deze plant bleek nogal te verschillen. De planten die door insecten waren bestoven, hadden amper last van schimmels. De planten die níet waren bestoven, hadden overwegend wel schimmel."

In Frankrijk zien de boeren hetzelfde in hun paarse lavendelvelden. Sinds de telers de fertiele (vruchtbare) planten hebben vervangen door Chinese steriele exemplaren, is de schimmelvorming enorm en moet er flink gespoten worden.

Toen Stortelder hoorde van deze onderzoeksresultaten, legde hij direct de link met de Nederlandse aardappelteelt. Ook die is overwegend steriel, ook die heeft last van schimmelvorming. Zou de inzet van hommels daartegen helpen?

Hij had geen zin om lang op financiering te wachten, want dan zou er weer een zomer verloren gaan, dus kreeg hij in het voorjaar van een Wageningse aardappeldeskundige een zak poot-bildstars aangeboden die direct gepoot werden. Met boer Menkhorst timmerde hij vervolgens de overkappinkjes van de proefveldjes in elkaar. In kooi 1 kwamen honderd planten die zijn afgesloten van de insectenwereld. In kooi 2 staan de planten die deze ruimte moeten delen met hommels; hiervoor kocht Stortelder zelf een volkje aardhommels in een kartonnen doosje. De planten in het buiten-akkertje kregen een ingezaaide strook met wilde bloemen en kruiden om het perceel heen, die insecten moeten aantrekken. Hier moet de bevruchting 'natuurlijk' plaatsvinden.

Na ongeveer twee maanden zag Stortelder duidelijke verschillen tussen bevruchte en onbevruchte aardappelplanten. "De planten in het vak met hommels waren uitgebloeid en droegen al vruchtjes - een soort kleine tomaatjes." De planten in het vak zonder insecten bleven op dat moment doorbloeien, om maar insecten te lokken. Tevergeefs.

Eind augustus was het loof van de niet bevruchte planten grotendeels afgestorven en zat onder de schimmel. "De wél bevruchte planten waren nog groen, al waren ze over hun hoogtepunt heen, maar dat is heel normaal. Toch was er daar amper schimmel te zien. Hetzelfde gold voor de planten in het buitenperceel die op natuurlijke wijze bevrucht zijn. De akkerranden gonsden van de insecten."

Maar wat zegt deze proef nu? "Half september gaan we de aardappels oogsten om te kijken welk percentage in de verschillende veldjes een schimmelaantasting hebben, hoe de grootteverdeling is en wat de totale opbrengst is van elk veldje, zegt Stortelder. Maar nu al is volgens hem duidelijk dat de invloed van de bevruchting van de plant van wezenlijk belang is. "De bevruchting brengt een hormonale omschakeling teweeg, zoals je die ook bij mens en dier ziet, waardoor de plant zich beter kan verdedigen tegen indringers. Wellicht worden door de bevruchting kleine openingen in het weefsel van de plant afgesloten waardoor de schimmel geen toegang meer heeft, maar ik sluit ook andere chemische processen niet uit."

De bioloog wil in het volgende seizoen, samen met zijn collega Corporaal, en bredere proef opzetten in de belangrijkste akkerbouwgebieden in Nederland, gekoppeld aan laboratoriumonderzoek naar de chemische veranderingen. Hij hoopt dat een aardappelverwerkende industrie als Aviko dit onderzoek voor zijn rekening gaat nemen, zodat feitelijk komt vast te staan wat de heilzame werking van hommels is. Ook moet onderzocht worden hoe groot aardappelpercelen met ingezaaide akkerranden mogen zijn, willen de insecten de planten nog kunnen bereiken.

Maar nog belangrijker vindt Stortelder het algemenere inzicht dat naast de grootschalige akkerbouw, waarbij de werking van het ecosysteem met de gifspuit is uitgeschakeld, er ook mogelijkheden zijn voor aardappelboeren, met hulp van de natuur een duurzaam product kunnen leveren. En dat zónder spuiten en zonder schimmel.

Anton Stortelder (rechts) en Evert Menkhorst buigen zich over de proefveldjes.

Proefveld met bevruchte planten, zonder schimmel.

De bevruchting brengt een hormonale omschakeling teweeg, zoals je die ook bij mens en dier ziet, waardoor de plant zich beter kan verdedigen

Proefveld met niet bevruchte planten, mét schimmel.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden