Holwerd bedenkt ’aanvalsplan krimp’

Toeristen zien meestal niet meer van Holwerd dan de haven van het veer naar Ameland. Het dorp zint op plannen om mensen Holwerd in te halen. (FOTO WERRRY CRONE, TROUW )

haarlem – - Zonder ingrijpen wacht het Friese Holwerd een hard lot als gevolg van leegloop en verpaupering. Gebeurt er niets, dan verliest het waddendorp binnen twee decennia ruim 23 miljoen euro aan waarde, berekende adviesbureau PRC.

Bij wijze van proef ontwikkelde deze dochter van Arcadis met dorpelingen en andere betrokkenen een ’aanvalsplan krimp’ voor Holwerd. Dat gebeurde in opdracht van de Stuurgroep Experimenten Volkshuisvesting, die daarbij steun kreeg van provincie, gemeente en woningcorporatie. De bedachte aanpak van ’ontbouwen’ kan bruikbaar zijn voor de honderden krimpdorpen, waar Nederland mee te maken krijgt.

Hoewel de gemeenschap in Holwerd de gevolgen van krimp deels al aan den lijve ervaart, kwam het geschetste miljoenenverlies toch als een schok, vertelt Mark Rutherglen van PRC. „Maar nu precies duidelijk is wat er op het spel staat en wie belanghebbenden zijn, kan je beter oplossingen uitstippelen. Het moet nu mogelijk zijn te praten over investeringen, bijvoorbeeld met banken. En dan niet uit het oogpunt van maatschappelijk verantwoord ondernemen, maar omdat ze als hypotheekverstrekkers ook iets te verliezen hebben als niet wordt ingegrepen.”

Hij windt er geen doekjes om dat hoe dan ook een zekere waardedaling van vastgoed moet worden geaccepteerd in dorpen als Holwerd. „Dat wil echter niet zeggen dat we de leefbaarheid niet op peil kunnen houden.” Volgens de adviseur valt er met creatieve en innovatieve oplossingen veel te winnen in Holwerd. „Door een slimme mix van ingrepen kunnen we zorgen voor een zachte landing.”

Vóór alles zal Holwerd zich moeten richten op het voorkomen van leegstand in de historische kern. Rutherglen: „Dat is toch het visitekaartje van het dorp. Door panden samen te voegen, maak je aantrekkelijker woningen. Je kunt ook denken aan starterssubsidies voor klushuizen, waarmee je jonge gezinnen aantrekt.” Met enige reserve ziet hij ook mogelijkheden in bestaande plannen om ’hotelwoningen’ te maken. „Maar je alleen op recreatie richten en alle leegstand opvangen door vakantiewoningen is onrealistisch”, waarschuwt hij.

Het ’ontbouwen’ door tientallen rijtjeshuizen aan de dorpsrand te slopen is volgens Rutherglen onvermijdelijk en dat kost geld. „Kenmerk van krimp is waardeverlies. Daar moet je slim verdiensten tegenover zetten. Je kunt op sloopplekken vrije kavels uitgeven waar mensen met meer vrijheid hun eigen huis bouwen. Geef de natuur de ruimte met subsidie door aan te sluiten bij de ecologische hoofdstructuur. Of haal een vergoeding binnen voor waterberging.” Ook een vereveningsfonds lijkt onmisbaar. Daarin storten overheden, corporaties en projectontwikkelaars een percentage van de opbrengst van nieuwbouwactiviteiten om sloop elders te bekostigen.

Rutherglen, die vooral zoekt naar een praktische aanpak, is ervan overtuigd dat ’van onderop’ de beste werkwijze is. „Holwerd heeft ondernemerszin en betrokkenheid. Je moet de kwaliteiten in het dorp benutten en niet wachten op externe aanjagers.” De meest verregaande vorm: bewoners die zich verenigen in een Dorpsontwikkelingsmaatschappij, waarin ze als kapitaal hun eigendommen kunnen inbrengen. Maar een slagvaardiger hand van gemeente, provincie en het rijk mag niet ontbreken, ook om te voorkomen dat dorpen in een krimpgebied elkaar beconcurreren.

In het Friese waddendorp is het nu wachten op een krimpregisseur die het eerste concrete project kan aanzwengelen. Door de gemeenteraadsverkiezingen en gebrek aan fondsen is dat vertraagd. Rutherglen is ondertussen in de slag met juristen om eventuele juridische obstakels bij ontbouwen en financiële verevening in kaart te brengen. „Het moet eigenlijk één exploitatiegebied worden waar je als het ware maatschappelijk verantwoord kunt opereren in publiek-private samenwerking. Juridisch is dit nog een heel grijs gebied.’’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden