‘Holocaustmonument miskent duizenden slachtoffers’

Zijaanzicht van het Holocaustmonument met de muren van baksteen. Op iedere steen komt een naam van een slachtoffer. Beeld Holocaustmonument

Hoewel er in de Tweede Wereldoorlog zo’n 130 Nederlandse Jehovah’s getuigen zijn omgekomen, krijgen hun namen geen plek op het Holocaustmonument dat volgend jaar in Amsterdam verrijst. Tot ongenoegen van historicus Richard van de Velde, die vindt dat het lijkt alsof er twee Holocausts zijn: een van de joden, Sinti en Roma en een van de overige slachtoffers.

“Ik steun een namenmonument voor Nederlandse Holocaustslachtoffers, maar dan wel voor iedereen”, zegt Van de Velde. “Duizenden slachtoffers, zoals Jehovah’s getuigen, vrijmetselaars, communisten, homoseksuelen en gehandicapten worden door het Auschwitz Comité miskend en buitengesloten.” Hij noemt het onderscheid tussen verschillende soorten slachtoffers ‘beschamend’.

Onzin, vindt voorzitter Jacques Grishaver van het Auschwitz Comité. “Weet u waar de Holocaust over gaat?” verzucht hij op de vraag waarom er alleen de namen van 102.000 Joden, Sinti en Roma zonder graf op het monument komen te staan. “Die gaat alléén over de vervolging van Joden, Sinti en Roma. Mensen die vervolgd werden om wie ze waren, niet om wat ze deden. In Nederland werden homo's en gehandicapten niet vervolgd, zoals in Duitsland. Natuurlijk hebben we compassie met andere oorlogsslachtoffers. Maar het is belangrijk om niet alles op een hoop te gooien.”

Dat ook Jehovah’s tijdens de oorlog door de nazi’s gevangen werden genomen en soms gedeporteerd, erkent Grishaver direct. Maar waar zij zich met een papier van de nazi’s konden bekeren om vervolging te voorkomen, vonden bekeerde Joden alsnog de dood. Zoals Edith Stein, een Joodse vrouw die op jonge leeftijd katholiek werd en het klooster in ging. “Zij is vermoord om wie ze was, niet om wat ze deed.”

Grens

Voor die afweging heeft Johannes Houwink ten Cate wel ‘een beetje begrip’. “Je moet ergens een grens trekken”, zegt de hoogleraar holocaust- en genocidestudie aan de Universiteit van Amsterdam. Natuurlijk zijn er naast Joden, Sinti en Roma ook veel andere slachtoffers van de oorlog. “Zoals de mannen van de koopvaardij, die onder geallieerde vlag voeren en zijn getorpedeerd. Zij liggen nu met duizenden op de zeebodem.”

Daarnaast noemt hij slachtoffers van de jappenkampen, psychiatrisch patiënten en Nederlandse dwangarbeiders. Maar als je die allemaal op één hoop gooit, komt de specificiteit van de Holocaust in het gedrang, vindt hij. “Dat is onbarmhartig voor de nabestaanden.” Het Nationaal Monument op de Dam is wat dat betreft een voorbeeld van hoe het niet moet, zegt Houwink ten Cate. “Je ziet alleen maar sterke mannen op weg naar een betere wereld. Dat gaat uit van het onzalige idee uit de jaren vijftig dat iedereen slachtoffer is.”

De Jehovah’s getuigen hebben er zelf overigens begrip voor dat de namen van ‘hun’ slachtoffers niet op het monument komen, zegt woordvoerder Ruben van den Heuvel desgevraagd. “Wij hebben ooit wel contact gezocht met het Auschwitz comité om gegevens aan te bieden van overledenen. Maar als dit monument alleen voor Joden, Sinti en Roma is, moeten wij er zeker niet op. Zo lang mensen dan maar niet denken dat dit monument voor álle oorlogsslachtoffers bedoeld is. Dan zou het verbazingwekkend zijn als de namen van Jehovah’s getuigen ontbreken.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden