Hollandse schatten uit Moskou

Voor het eerst in zijn 100-jarig bestaan heeft het Poesjkin Museum in groten getale Hollandse tekeningen uit de 17de eeuw uitgeleend.

Schatten uit Moskou. Zo heet de tentoonstelling in het Bonnefantenmuseum in Maastricht van negentig Hollandse tekeningen uit de zeventiende eeuw uit de collectie van het Poesjkin Museum in Moskou. Nu wordt in de museumwereld al gauw het woord 'schatten' voor de dag gehaald om een expositie aan te prijzen. Maar in dit geval heeft het Bonnefantenmuseum terecht dit cliché van stal gehaald. Bezoekers worden getrakteerd op een aaneenschakeling van juweeltjes - van snelle trefzekere schetsjes tot volledig in kleur uitgewerkte tekeningen die wel schilderijtjes lijken. Zoveel moois, maar nog nooit was het hier te zien. Het is voor het eerst in zijn 100-jarig bestaan dat het Poesjkin Museum in zo'n groten getale Nederlandse tekeningen uit zijn collectie uitleent.

Tekeningen uit de Gouden Eeuw zijn slechts een onderdeel van de rijke Moskouse verzameling van Hollandse prenten en tekeningen, maar ze vormen volgens deskundigen wel het beste en meest coherente deel. In een notendop is de ontwikkeling van de Hollandse tekenkunst gedurende de zeventiende eeuw te volgen.

Dat de verzameling nu voor het eerst in Nederland is te zien, is te danken aan de Stichting Cultuurinventarisatie, die als doel heeft nog weinig bekende Nederlandse kunstcollecties te presenteren aan een breed publiek. En daarmee doet de stichting, afgaand op de reacties van bezoekers in het Bonnefantenmuseum, veel mensen een plezier.

Natuurlijk gaan die meteen op zoek naar de 'echte' Rembrandts, die je toch wel kunt verwachten op een tentoonstelling van Nederlandse zeventiende-eeuwse kunst. Maar de oogst is schamel: er hangt slechts één werk dat met zekerheid aan Rembrandt kan worden toegeschreven: een schets van een vrouw die een kind vasthoudt. Met slechts een enkele pennestreek heeft de meester dit alledaagse tafereel overtuigend neergezet. Maar er hangen genoeg andere werken waarin je ook zomaar een Rembrandt zou kunnen zien. Het gaat om tekeningen die aanvankelijk ook aan hem zijn toegeschreven, maar later aan zijn leerlingen en navolgers. En die konden er ook wat van. Een van de mooiste en beroemdste tekeningen uit de Poesjkincollectie - ook het beeldmerk van deze expositie - is Jan Victors' Vrouw die pannenkoeken bakt, ook bekend als De keuken in Rembrandts huis. Het is een haast aandoenlijk oer-Hollands huiselijk tafereel met een subliem spel van licht en schaduw. En kijk vooral even goed naar het kindje, vastgesnoerd in een tuigje om te voorkomen dat het zich brandt aan het vuur.

De tentoonstelling is niet alleen zeer divers, maar ook niet samengesteld volgens een bepaald thema. In het Poesjkin Museum hebben ze naar het lijkt gewoon de mooiste schatten uit de lades met Nederlandse tekenkunst uit de Gouden Eeuw tevoorschijn gehaald. Allerlei onderwerpen komen aan bod, van landschappen en zeegezichten tot huiselijke taferelen, portretten en dieren. Dat vergt van de bezoeker soms wel even snel schakelen in het hoofd. Het ene moment kijk je ademloos naar een zeer gedetailleerde afbeelding in aquarel door Paulus La Fargue van de Haagse groentemarkt. Om even verder oog in oog te staan met een varken dat wordt gevild: een rake tekening van Pieter Saenredam.

Rest natuurlijk de vraag hoe de Russen aan al dat moois uit Nederland komen? Particuliere verzamelaars uit Rusland stonden aan de oorsprong van deze collectie. Zij kochten deze tekeningen op veillingen, maar ook van kunsthandelaren in Amsterdam, Parijs, Berlijn en andere Duitse steden. De grootste collectie tekeningen werd verzameld door Nikolai Semenovich Mosolov (1874-1914) en omvatte zo'n tweehonderd bladen. Hij kocht uitsluitend zeventiende-eeuwse Hollandse tekeningen, waarmee hij een uitzonderingspositie innam tussen de andere Russische verzamelaars van prenten en tekeningen in die tijd. In 1914 schonk hij zijn collectie aan het prentenkabinet van het Museum voor Schone kunsten, sinds 1937 het Poesjkin Museum.

Schatten uit Moskou.
Hollandse tekeningen uit het Poesjkin Museum, t/m 12 juni in het Bonnefantenmuseum in Maastricht. In de museumwinkel is een wetenschappelijke catalogus te koop voor 69 euro (normaal 95 euro), www.bonnefanten.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden